Ενας σουηδός μυθιστοριογράφος, με μια ζωή εξίσου μυθιστορηματική, πεθαίνει το 2004 στα πενήντα του, πριν προλάβει να δημοσιεύσει το μοναδικό του έργο, την «Τριλογία του Μιλένιουμ».

Χάρη στο έργο αυτό, που μεταφέρθηκε με επιτυχία σε σινεμά και τηλεόραση, τέσσερα χρόνια αργότερα ο Στιγκ Λάρσον ανακηρύσσεται δεύτερος μπεστσελερίστας στον πλανήτη! Οσο για την Ελλάδα, οι δύο πρώτοι τίτλοι, «Το κορίτσι με το τατουάζ» και «Το κορίτσι που έπαιζε με τη φωτιά» («Το κορίτσι στη φωλιά της σφήγκας» μόλις κυκλοφόρησε), παρέμειναν επί μήνες στις λίστες με τα ευπώλητα, και οι δύο ταυτόχρονα, κάτι σπάνιο σ' εμάς.

Προσπαθώ να κατανοήσω το φαινόμενο Λάρσον, με βάση αφ' ενός τις πληροφορίες που αντλώ από το Διαδίκτυο και αφ' ετέρου τις εμπειρίες από την ετήσια διαμονή μου προ αμνημονεύτων χρόνων στην πατρίδα του Στρίντμπεργκ και του Μπέργκμαν. Ξέρω ότι τα λαϊκά αφηγηματικά είδη αποτελούν την εμπροσθοφυλακή της αγγλοσαξονικής λογοτεχνίας, που σήμερα ταυτίζεται κατ' ουσίαν με τη διεθνή. Κι ακόμη ότι, ειδικά τα αστυνομικά, κάτω από τον αγωνιώδη και εξ ορισμού συντηρητικό μανδύα τους, κρύβουν άφθονο κοινωνικό ρεαλισμό. Οπως ξέρω και ότι, ως Ευρωπαίος, ο Λάρσον διαθέτει ισχυρότερες δόσεις κοινωνικής κριτικής από τους αμερικανούς συναδέλφους του. Αυτά, όμως, δεν εξηγούν πώς και γιατί ξεχώρισε ανάμεσα στις ορδές από συγγραφείς αστυνομικών μυθιστορημάτων της εποχής μας.

Το πρώτο πλεονέκτημά του σχετίζεται με τον πρωταγωνιστή του Μίκαελ Μπλούμκβιστ, το alter ego του Λάρσον, και με το ανεξάρτητο περιοδικό του, το «Μιλένιουμ». Ο συγγραφέας υπήρξε και ο ίδιος ερευνητής δημοσιογράφος και ακτιβιστής εναντίον ρατσιστικών οργανώσεων και εξτρεμιστικών ακροδεξιών κύκλων, από τους οποίους συχνά η ζωή του κινδύνευσε. Με αποτέλεσμα να μεταλαμπαδεύσει στον ήρωά του μια αυθεντική στάση πολιτικής εντιμότητας και μια ειλικρινή αγωνία για την ελευθερία της έκφρασης. Προσθέστε επίσης ότι η τριλογία του είναι μαζί και οικονομικό θρίλερ, αφού ανατέμνει την κυριαρχία του χρηματιστηριακού κεφαλαίου στη Σουηδία.

Το δεύτερο πλεονέκτημα αφορά την πρωταγωνίστρια της τριλογίας, την ιδιαίτερη Λίσμπετ Σαλάντερ, μια φιγούρα εξίσου μοναδική και γνήσια, όσο και ο κοινωνικός μαχητής Μπλούμκβιστ. Το «κορίτσι με το τατουάζ» είναι μια αντιπροσωπευτική σημερινή εικοσάχρονη, τόσο ιδιοφυής όσο και αντικοινωνική. Για την ακρίβεια, διαθέτει έναν δαιμονικό συνδυασμό από ιδιότητες και χαρακτηριστικά (που σε πρωτοτυπία ανταγωνίζονται τον Χάνιμπαλ Λέκτερ, τον πιο περίπλοκο ήρωα της μαζικής κουλτούρας των τελευταίων ετών).

Οντας χάκερ, η Λίσμπετ μπορεί να μπαίνει κρυφά στον σκληρό δίσκο σχεδόν κάθε υπολογιστή, ενσαρκώνοντας έτσι τον εφιάλτη όλων των χρηστών του Ιντερνετ, σύμφωνα με τον οποίο διαρκώς παρακολουθείσαι από τον Μεγάλο Αδελφό. Παράλληλα, η κοπέλα παρουσιάζει μια παραβατική όψη που στις μέρες μας είναι κοινωνικά η πιο αποδεκτή: ένα είδος φρικιού. Και τέλος, η ηρωίδα αυτή (ο Λάρσον επέμενε ότι την εμπνεύστηκε από την αγαπημένη του «Πίπη Φακιδομύτη», της συμπατριώτισσάς του Αστριντ Λίντγκρεν) συμπυκνώνει και έναν άλλο κοινό παρονομαστή της σουηδικής κοινωνίας: την εξαιρετικά προχωρημένη γυναικεία χειραφέτηση.

Το τελευταίο ερμηνεύει ίσως περισσότερο από κάθε τι άλλο την παγκόσμια επιτυχία της τριλογίας του Λάρσον. Καθόλου τυχαία, ο πρωτότυπος τίτλος του πρώτου βιβλίου είναι «Οι άντρες που μισούσαν τις γυναίκες»! Η Λίσμπετ Σαλάντερ, αυτή η ανελέητη κυνηγός κάθε «φαλλοκρατικού γουρουνιού», εκφράζει την άνοδο των γυναικών στον σύγχρονο κόσμο.

Με άλλα λόγια, για να πετύχεις ακόμη και σ' ένα λαϊκό είδος, δεν αρκεί μια σκηνή αστυνομικής λογοτεχνίας παλλόμενη, όπως αυτή που έχουν τελευταία οι Σουηδοί. Δεν αρκούν οι συνταγές για μια πλοκή που σου κόβει την ανάσα, δεν αρκεί η τεχνική. Χρειάζονται κι άλλα πράγματα, ανάλογα με όσα συναντάμε και στην υψηλή τέχνη. Χρειάζεται μια διαδικασία μυστηριώδης και ανεξήγητη, που επιτρέπει σε έναν δημοσιογράφο από τον ευρωπαϊκό Βορρά να αποτυπώσει τις φεμινιστικές κατακτήσεις της πατρίδας του ή τον προσωπικό του αγώνα υπέρ της ουσίας της δυτικής δημοκρατίας... Εν ολίγοις, ακόμη και συγγραφέας αστυνομικών μυθιστορημάτων γεννιέσαι, δεν γίνεσαι.

Ο ΒΑΓΓΕΛΗΣ ΡΑΠΤΟΠΟΥΛΟΣ είναι πεζογράφος. http://vangelisraptopoulos.wordpress.com