logoL
contacthome
Ελληνοσουηδικές Όψεις
Svenska Grekiska Perspektiv

α. Η νύχτα των Χριστουγέννων

β. Το χριστουγεννιάτικο τραπέζι

 

selmaImg

 

Tips, tips, tips....

Vill du läsa mer av Lagerlöfs verk, i form av e-text, på svenska? Besök www.litteraturbanken.se ellerwww.runeberg.org

SELMA LAGERLÖF: GÖSTA BΕRLINGS SAGA (utdrag)
Η νύχτα των Χριστουγέννων selma1Το Χριστουγεννιάτικο τραπέζι selma3

  • Julnatten
  • Julmiddagen
  • Το χριστουγεννιάτικο τραπέζι
  • Η νύχτα των Χριστουγέννων

Julnatten.

Sintram heter den elake brukspatronen på Fors, han med den klumpiga apkroppen och de långa armarna, med det kala huvudet och det fula, grinande ansiktet, han, vars lust är att anstifta ont.

Sintram heter han, som endast tar skojare och slagskämpar till drängar och endast har grälaktiga, lögnaktiga pigor i sin tjänst, han, som hetsar hundar till raseri genom att sticka nålar i deras nos och lever lycklig mittibland hätska människor och ilskna djur.

Sintram heter han, vars högsta glädje är att ikläda sig den lede fiendens gestalt, med horn och svans och hästhov och luden kropp, och plötsligt framträdande ur dunkla vrår, ur bakugn eller vedskjul, skrämma rädda barn och vidskepliga kvinnor.

Sintram heter han, som glädes åt att förbyta gammal vänskap i nytt hat och att förgifta hjärtat med lögn.

Sintram heter han, och en gång kom han till Ekeby.

*

Dra in den stora vedkälken i smedjan, stanna mittpå golvet med den och lägg en kärrbotten över stakarna! Där ha vi ett bord. Hurra för bordet, bordet är färdigt!

Hit nu med stolar, med allt, som duger att sitta på! Hit med trebenta skomakarstolar och tomma lårar! Hit med trasiga, gamla länstolar utan ryggstöd, och fram med den medlösa kappsläden och den gamla karossen! Ha, ha, ha, fram med den gamla karossen! Den blir talarstol.

Ser man på bara, ena hjulet bortkört och hela vagnskorgen! Endast kuskbocken är kvar, dynan är ramponerad, björnmossan ryker om den, lädret är rött av ålder. Högt som ett hus är det gamla skrället. Stötta, stötta, annars ramlar det!

Hurra! Hurra! Det är julnatt på Ekeby bruk.

Bakom bredsängens sidengardiner sova majoren och majorskan, sova och tro, att kavaljersflygeln sover. Drängar och pigor må sova, tyngda av gröt och beskt julöl, men inte herrarna i kavaljersflygeln. Hur kan någon tro, att kavaljersflygeln sover?

Inga barbenta smeder vända smältstyckena de sotiga pojkarna forsla inga kolkärror, den stora hammaren hänger som en arm med en knuten näve uppe vid taket, städet står tomt, ugnarna öppna inte sina röda gap för att sluka kol, bälgen gnisslar inte. Det är jul. Smedjan sover.

Sover, sover! O, du människobarn, sover, då kavaljererna äro vakna! De långa tängerna stå upprätt på golvet med talgdankar i klorna. Ur tiokannskitteln av blank koppar låga brylåns blåa flammor högt upp mot takets mörker. Beerencreutz' hornlykta är upphängd på stångjärnshammaren. Den gula punschen glänser i bålen som en klar sol. Där finnas bord, där finnas bänkar. Kavaljererna fira julnatt i smedjan.

Det är lustighet och stoj, musik och sång. Men midnattsfestens larm väcker ingen. Allt buller från smedjan dör i forsens mäktiga brus därutanför.

Det är lustighet och stoj. Tänk nu, om majorskan såge dem!

Vad mer? Hon skulle helt visst slå sig ned bland dem och tömma en bägare. En duktig kvinna är hon, inte flyr hon för en dundrande supvisa eller ett parti kille. Den rikaste frun i Värmland, morsk som en karl, stolt som en drottning. Sång älskar hon och ljudande fioler och valthorn. Vin och kortspel tycker hon om och bord, omkransade av glada gäster. Hon vill se åtgång i visthusen, dans och lustighet i kammare och sal och kavaljersflygeln full av kavaljerer.

Se dem runtom bålen, kavaljer vid kavaljer! Tolv äro de, tolv män. Inga dagsländor, inga modehjältar, utan män, vilkas rykte sent dör i Värmland, modiga män, starka män.

Inga skinntorra pergament, inga tillsnörda penningpungar, fattiga män, sorglösa män, kavaljerer hela dagen.

Inga morsgrisar, inga sömniga herrar på eget hemman. Vägfarande män, glada män, riddare av hundra äventyr.

Tom står nu kavaljersflygeln sedan många år. Ekeby är inte mera hemlösa kavaljerers utkorade tillflykt. Pensionerade officerare och fattiga adelsmän draga inte mer runtom Värmland i rangliga enspännare. Men låt de döda leva, låt dem uppstå, de glada, de sorglösa, de evigt unga!

Alla dessa ryktbara män kunna spela ett eller flera instrument. Alla äro de så fulla av egenheter och ordstäv, av infall och visor som myrstacken av myror, men envar har dock sin särskilda stora egenskap, sin högt skattade kavaljersdygd, som skiljer honom från de övriga.

Främst av dem alla, som sitta kring bålen, vill jag nämna Beerencreutz, översten med de stora, vita mustascherna, killespelaren, Bellmanssångaren, och jämte honom hans vän och krigskamrat, den tystlåtne majoren, den store björnjägaren Anders Fuchs, och som den tredje i laget den lille Ruster, trumslagaren, som länge hade varit överstens tjänare, men hade vunnit kavaljersrang genom skicklighet i punschbrygd och generalbas. Sedan må omtalas den gamle fänriken Rutger von Örneclou, kvinnotjusaren, klädd i spännhalsduk och peruk, utstyrd i krås och sminkad som en kvinna. Han var en av de yppersta kavaljererna och likaså Kristian Bergh, den starke kaptenen, som var en dråplig hjälte, men lika lätt att lura som en jätte i sagan. I sällskap med dessa två såg man ofta den lille, klotrunde patron Julius, kvick, lustig och väl begåvad: talare, målare, vissångare och anekdotberättare. Gärna drev han sitt skämt med den giktbrutne fänriken och den dumme jätten.

Där fanns också den store tysken Kevenhüller, uppfinnaren av den självgående vagnen och flygmaskinen, han, vars namn ännu genljuder i de susande skogarna. En riddersman var han till börden och även till utseendet, med stora, vridna mustascher, spetsigt helskägg, örnnäsa och smala, sneda ögon i ett nät av korsande rynkor. Där satt den store krigaren kusin Kristoffer, som aldrig kom utanför kavaljersflygelns väggar, annat än då en björnjakt eller ett oförväget äventyr var att förvänta, och bredvid honom farbror Eberhard, filosofen, som inte för lust och lek hade dragit till Ekeby, utan för att ostört av näringsbekymmer få fullfölja sitt stora arbete i vetenskapernas vetenskap.

Sist av alla nämner jag nu de bästa av skaran, den blide Lövenborg, den fromme mannen, som var för god för denna världen och förstod föga av dess vägar, och Lilliecrona, den store musikern, som hade ett gott hem och alltid längtade dit, men ändå måste stanna på Ekeby, ty hans ande behövde rikedom och omväxling för att kunna uthärda livet.

Dessa elva hade alla lämnat ungdomen bakom sig, och flera hade gått in i ålderdomen, men mittibland dem fanns en, som inte var mer än trettio år och ännu ägde alla själens och kroppens krafter obrutna. Det var Gösta Berling, kavaljerernas kavaljer, som ensam för sig var en större talare, sångare, musiker, jägare, dryckeskämpe och spelare än alla de andra. Han ägde alla kavaljersdygderna. Vilken man hade inte majorskan gjort av honom!

Se honom nu, uppkliven i talarstolen! Mörkret sänker sig från det svarta taket i tunga festoner ned över honom. Hans ljusa huvud glimmar fram därur som de unga gudars, de unga ljusbärares, som ordnade kaos. Smärt, skön, äventyrslysten står han där.

Men han talar med djupt allvar.

»Kavaljerer och bröder! Det lider mot midnatt, festen är långt framskriden, det är tid att dricka skålen för den trettonde vid bordet.»

»Lille bror Gösta!» utropar patron Julius. »Här finns ingen trettonde, vi äro bara tolv.»

»På Ekeby dör varje år en man», fortsätter Gösta med allt dystrare röst. »En av kavaljersflygelns gäster dör, en dör av de glada, de sorglösa, de evigt unga. Vad är det mer? Kavaljerer få inte bli gamla. Kunna våra darrande händer inte lyfta glasen, kunna våra slocknande ögon inte skilja korten, vad är då livet för oss, och vad äro vi för livet? En måste dö av de tretton, som fira julnatten i smedjan på Ekeby, men varje år kommer en ny för att fylla vårt tal. En man, förfaren i glädjens hantverk, en, som kan sköta fiol och kort, måste komma och göra vår skara fulltalig. Gamla fjärilar skola veta att dö, medan sommarsolen skiner. Skål för den trettonde!»

»Men, Gösta vi äro bara tolv», invända kavaljererna och röra inte sina glas.

Gösta Berling, som de kallade poeten, fastän han aldrig skrev vers, fortsätter i orubbat lugn:

»Kavaljerer och bröder! Har ni glömt, vilka ni är? Ni är de, som hålla glädjen vid makt i Värmland. Ni är de, som sätta fart i stråkarna, hålla dansen i gång, låta sång och spel klinga genom landet. Ni förstår att hålla era hjärtan från guldet, era händer från arbetet. Om ni inte funnes, då skulle dansen dö, sommaren dö, rosorna dö, kortspelet dö, sången dö, och i hela detta välsignade land skulle ingenting annat finnas än järn och brukspatroner. Glädjen skall leva så länge som ni. I sex år har jag nu firat julnatten i Ekeby smedjan och aldrig har någon förr vägrat att dricka för den trettonde.»

»Men, Gösta», ropa de då, »när vi bara äro tolv, hur skola vi då kunna dricka för den trettonde?»

Djupt bekymmer avmålar sig på Göstas ansikte.

»Äro vi bara tolv?» säger han. »Varför detta? Skola vi dö ut från jorden? Skola vi nästa år vara blott elva, året därpå blott tio? Skall vårt namn bli sagans, vår skara förintas? Jag kallar honom, den trettonde, ty jag har uppstått att dricka hans skål. Ur havets djup, ur jordens innandömen, från himlen, från helvetet kallar jag honom, som skall fylla kavaljerernas skara.»

Då rasslar det i skorstenen, då slås smältugnens lucka upp, då kommer den trettonde.

Luden kommer han, med svans och hästhov, med horn och spetsigt hakskägg, och vid hans åsyn störta kavaljererna upp med ett skrik.

Men i hejdlös jubel ropar Gösta Berling:

»Den trettonde är kommen! Skål för den trettonde!»

Så är han då kommen, människornas gamle fiende, kommen till de oförvägna, som störa den heliga nattens fred. Blåkullafarande häxors vän, som upptecknar sina köpslut i blod på kolsvart papper, han, som dansade med grevinnan på Ivarsnäs i sju dagar och inte kunde fördrivas av sju präster, han har kommit.

I stormande hast flyga tankarna genom de gamla äventyrarnas huvuden vid hans åsyn. De undra för vems skull han är ute denna natten.

Många av dem voro färdiga att skynda bort i skräck, men snart förstodo de, att den behornade inte var kommen för att hämta dem ned i sitt mörka rike, utan att bägarklangen och visorna hade lockat honom. Han ville njuta av människors glädje under den heliga julnatten och kasta regeringsbördan under denna glädjens tid.

O kavaljerer, kavaljerer, vem av er minns väl mer, att det är julnatt? Det är nu, som änglar sjunga för fältens herdar. Det är nu, som barnen ligga och ängslas över att somna så hårt, att de inte vakna i tid till den härliga ottesången. Snart är det tid att tända julljusen i Bro kyrka, och långt borta i skogshemmen har gossen under kvällen gjort färdigt ett kådigt bloss, som han skall lysa sin flicka med på kyrkvägen. I alla hem har matmor ställt grenljus i fönstren, färdiga att tändas, då kyrkfolket drager förbi. Klockaren tar i sömnen upp julpsalmerna, och gamle prosten ligger och prövar om han har röst nog kvar för att mässa: »Ära vare Gud i höjden, frid på jorden, människorna en god vilja!»

O kavaljerer, bättre hade det varit för er att i denna fridens natt ligga stilla i edra bäddar än att pläga umgänge med det ondas furste!

Men de hälsa honom med välkomstrop, liksom Gösta hade gjort. En bägare, fylld med lågande brylå, sätta de i hans hand. Åt honom inrymma de hedersplatsen vid bordet, och de se honom där med glädje, liksom om hans fula satyransikte bure de ljuva drag som hade tillhört deras ungdoms älskade.

Beerencreutz inbjuder honom till killespelet, patron Julius sjunger för honom sina bästa visor, och Örneclou talar med honom om vackra kvinnor, dessa härliga varelser, som förljuva livet.

Han trivs gott, den behornade, där han med furstlig hållning lutar sig bakåt på den gamla karossens kuskbock och med klobeväpnad hand för den fyllda pokalen till sin leende mun.

Men Gösta Berling håller naturligtvis tal för honom.

»Ers nåd», säger han, »vi ha länge väntat er här på Ekeby, ty ni har väl svårligen tillgång till något annat paradis. Här lever man utan att så eller spinna, som ers nåd kanske redan vet. Här flyga de stekta sparvarna i ens mun, här flyter beskt öl och sött brännvin omkring i bäckar och strömmar. Här är ett bra ställe, märk det, ers nåd!

Vi kavaljerer ha minsann ocksa väntat på er, ty vi ha knappast varit fulltaliga förut. Se, det är så, att vi äro något förmer, än vi ge oss ut för, vi äro diktens gamla tolvmannaskara, som går fram genom tiderna. Tolv voro vi, då vi styrde världen däruppe på Olympens molnhöljda topp, och tolv, då vi som fåglar bodde i Ygdrasils gröna krona. Varhelst dikten gick fram, där följde vi. Sutto vi inte tolv man starka kring kung Arturs runda bord, och gingo inte tolv paladiner i Karl den stores armé? En av oss har varit Tor, en Jupiter, sådant måtte var man kunna se på oss än i dag. Man förnimmer nog gudaglansen under trasorna, lejonmanen under åsnehuden. Tiden har farit illa med oss, men då vi äro där, blir smedjan en Olymp och kavaljersflygeln ett Valhall.

Men, ers nåd, vi ha inte varit fulltaliga. Det vet man nog, att i diktens tolvmannaskara alltid måste finnas en Loke, en Prometeus. Honom ha vi saknat.

Ers nåd, jag hälsar er välkommen!»

»Se, se, se!» säger den onde. »Sådana granna ord, granna ord! Och jag, som inte har tid att svara! Affärer, gossar, affärer. Måste bort på stunden, annars skulle jag så gärna stå till er tjänst i vilken roll som helst. Tack för i kväll, gamla pratmakare! Vi ses igen.»

Då frågar kavaljererna vart han ämnar sig, och han svarar, att den ädla majorskan, härskarinnan på Ekeby, väntar honom för att få sitt kontrakt förnyat.

Stor förundran griper då kavaljererna.

En sträng och dugande fru är hon, majorskan på Ekeby. Hon lyfter en tunna råg på sina breda skuldror. Hon följer malmforan, hämtad från Bergslagens gruvfält, på den långa vägen till Ekeby. Hon sover som en forbonde på ladans golv med en säck till huvudgärd. Om vintern kan hon vakta en kolmila, om sommaren följa en timmerflotte utför Löven. En myndig fru är hon. Hon svär som en gatpojke och regerar som en kung sina sju bruk och sina grannars gårdar, regerar sin egen socken och grannsocknarna, ja, hela det sköna Värmland. Men för hemlösa kavaljerer har hon varit som en mor, och därför ha de hållit sina öron stängda, då förtalet viskat till dem, att hon står i förbund med djävulen.

Alltså fråga de honom med stor förundran vad slags kontrakt hon har ingått med honom.

Och han svarar dem, den svarte, att han har skänkt majorskan hennes sju bruk mot löfte, att hon för varje år skulle sända honom en själ.

O, vad fasa som då sammantrycker kavaljerernas hjärtan!

De visste det ju, men de ha inte förstått det förr.

På Ekeby dör varje år en man, en av kavaljersflygelns gäster dör, en dör av de glada, de sorglösa, de evigt unga. Vad är det mer? Kavaljerer få inte bli gamla. Förmå deras darrande fingrar inte lyfta glaset, kunna deras slocknande blickar inte skönja korten, vad är då livet för dem, och vad äro de för livet? Fjärilar skola veta att dö, medan solen skiner.

Men nu, nu först fatta de tingens rätta mening.

Ve den kvinnan! Därför har hon givit dem månget gott mål, därför låter hon dem dricka hennes beska öl och hennes söta brännvin, därför att de från dryckessalarna och spelborden på Ekeby måtte ragla ned till fördömelsens konung, en om året, en för varje flyende år.

Ve den kvinnan, den häxan! Starka, härliga män voro komna till detta Ekeby, komna dit för att förgås. Ty hon fördärvade dem där. Svampar voro deras hjärnor, torr aska deras lungor, och mörker var deras ande, då de sjönko ned på dödsbädden och voro färdiga till den långa resan utan hopp, utan själ, utan dygd.

Ve den kvinnan! Sådana ha de dött, som hade varit bättre män än de, och sådana skola de dö.

Men kavaljererna stå inte länge förlamade av fasans tyngd.

»Du fördömelsens konung!» ropa de. »Med den häxan skall du aldrig mer göra upp ett blodskrivet kontrakt; hon skall dö.» Kristian Bergh, den starke kaptenen, har kastat smedjans tyngsta slägga över axeln. Han skall begrava den till skaftet i trollpackans huvud. Inga själar skola vidare offras av henne.

»Och du själv, du behornade, vi skola lägga dig på städet och släppa stångjärnshammaren lös. Med tänger skola vi hålla dig stilla under hammarslagen och lära dig gå på jakt efter kavaljerssjälar.»

Feg är han, den svarte herrn, det vet man av gammalt, och talet om stångjärnshammaren behagar honom inte. Han ropar Kristian Bergh tillbaka och börjar underhandla med kavaljererna.

»Ta de sju bruken detta år, ta dem själva, kavaljerer, och ge mig majorskan!»

»Tror du vi äro lika nedriga som hon?» ropar patron Julius. »Ekeby och alla bruken vilja vi ha, men majorskan får du sköta om själv.»

»Vad säger Gösta, vad säger Gösta?» frågar den blide Lövenborg. »Gösta Berling måste tala! Man måste höra hans mening vid ett så viktigt avgörande.»

»Detta allt är galenskap», säger Gösta Berling. »Kavaljerer, låt inte narra er av honom! Vad äro vi mot majorskan? Med våra själar får det gå, hur det vill, men med min vilja skola vi inte bli några otacksamma uslingar och bära oss åt som bovar och förrädare. Majorskans mat har jag ätit för många år för att nu svika henne.»

»Ja, gå till helvete, du Gösta, om du har lust! Vi vilja hellre själva regera Ekeby.»

»Men är ni då rent rasande, eller har ni druckit er från vettet? Tror ni detta är sanning? Tror ni han där är den onde? Märker ni inte, att alltikop är en förbannad lögn?»

»Se, se, se», säger den svarte herrn, »han där märker inte, att han är på god väg att bli färdig, och ändå har han varit på Ekeby i sju år. Han märker inte hur långt han har kommit.»

»Å hut, karl! Jag har ju själv varit med om att stoppa in dig i ugnen där.»

»Som om det skulle göra någon skillnad, som om jag inte skulle vara lika god djävul som någon annan! Jojo män, Gösta Berling, du är allt fast, du. Du har allt redan blivit skön under majorskans behandling.»

»Det är hon, som har räddat mig», säger Gösta. »Vad vore jag utan henne?»

»Se, se, som om hon inte skulle ha haft sin egen mening med att behålla dig kvar på Ekeby! Du kan locka många i fällan; du har stora gåvor. En gång sökte du komma undan henne, du lät henne ge dig ett torp, och du blev arbetare, du ville äta ditt eget bröd. Var dag gick hon förbi torpet, och hon hade vackra flickor i sitt sällskap. En gång var Marianne Sinclaire med; då kastade du spaden och förskinnet, Gösta Berling, och blev åter kavaljer.»

»Vägen gick fram där, ditt nöt.»

»Ja, ja visst, vägen gick fram där. Sedan kom du till Borg, blev informator där för Henrik Dohna och kunde nära nog ha blivit grevinnan Märtas svärson. Vem var det, som vållade, att den unga Ebba Dohna fick höra, att du var en avsatt präst, så att hon gav dig nej? Det var majorskan, Gösta Berling. Hon ville ha dig tillbaka.»

»Stor sak!» säger Gösta. »Ebba Dohna dog kort därpå. Henne hade jag ändå inte fått.»

Nu kom den svarte herrn tätt inpå honom och väste rätt in i hans ansikte: »Dog, ja visst dog hon. Mördade sig för din skull, gjorde hon, men de ha inte sagt det förr.»

»Du är ingen dålig djävul», säger Gösta.

»Det var majorskan, som styrde om allt, säger jag dig. Hon ville ha dig tillbaka till kavaljersflygeln.»

Gösta slog till ett skratt.

»Du är ingen dålig djävul», utropar han vilt. »Varför skulle vi inte kunna göra kontrakt med dig? Du kan nog skaffa oss de sju bruken, om du så behagar.»

»Väl, att du inte längre står emot lyckan!»

Kavaljererna drogo en lättnadens suck. Så långt var det kommet med dem, att de ingenting förmådde utan Gösta. Hade han inte velat gå in på affären, då hade den inte heller kunnat komma till stånd. Och det var ändå en stor sak för utfattiga kavaljerer att få sju bruk att råda över.

»Märk nu det», säger Gösta, »att vi ta de sju bruken för att rädda våra själar, men inte för att bli några brukspatroner, som räkna pengar och väga järn. Inga skinntorra pergament, inga tillsnörda penningpungar skall det bli av oss, utan kavaljerer vilja vi vara och förbliva.»

»Vishetens egna ord», mumlar den svarte herrn.

»Om du därför vill ge oss de sju bruken på ett år, så skola vi ta emot dem, men märk det, att om vi under den tiden göra något, som inte är kavaljersmässigt, om vi göra något, som är klokt eller nyttigt eller käringaktigt, så får du ta oss alla tolv, då året är ute, och ge bruken till vem du vill.»

Den onde gnuggade händerna i förtjusning.

»Men om vi alltjämt bära oss åt som sanna kavaljerer», fortsätter Gösta, »så får du aldrig mer göra upp något kontrakt om Ekeby, och ingen lön får du för detta året vare sig av oss eller majorskan.»

»Det är hårt», säger den onde. »Å, käre Gösta, nog borde jag få en själ, en enda liten fattig själ? Nog kunde jag då få majorskan, varför sparar du på majorskan?»

»Jag driver inte handel med sådana varor, jag», ryter Gösta, »men vill du ha någon, så kan du ta den gamle Sintram på Fors, han är färdig, det kan jag svara för.»

»Se, se, se, det låter höra sig», säger den svarte herrn utan att blinka. »Kavaljererna eller Sintram, de kunna gå upp mot varann. Det blir ett gott år.»

Och så skrives kontraktet med blod ur Gösta Berlings lillfinger på den ondes svarta papper och med hans gåspenna.

Men då det är gjort, jubla kavaljererna. Nu skall all världens härlighet tillhöra dem för ett helt år, och sedan blir det väl alltid någon råd.

De flytta undan stolarna, taga i ring omkring brylåkitteln, som står mittpå det svarta golvet, och svänga om i vild dans. Innerst i ringen dansar den onde med höga språng, och till sist faller han ned raklång bredvid kitteln, välver den och dricker.

Då kastar sig Beerencreutz ned bredvid honom och likaså Gösta Berling, och efter dem lägga sig alla de andra i krets kring kitteln, som välves från mun till mun. Till sist far den omkull för en stöt, och den heta, klibbiga drycken översköljer de liggande.

Då de svärjande resa sig upp, är den onde borta, men hans gyllene löften sväva som glänsande kronor över kavaljerernas hjässor.


Julmiddagen.

På juldagen ger majorskan Samzelius stor middag på Ekeby.

Hon sitter då som värdinna vid ett bord, dukat för femtio gäster. Hon sitter där i glans och härlighet; dit följes hon inte av den korta skinnpälsen, den randiga yllekjolen och kritpipan. Hon frasar i siden, guldet tynger på hennes bara armar, pärlor skyla hennes vita hals.

Var äro då kavaljererna, var äro de, som på smedjans svarta golv, ur blankskurad kopparkittel drucko skålen för Ekebys nya herrar?

I vrån vid kakelugnen sitta kavaljererna vid ett särskilt bord; denna dag finns inte rum för dem vid det stora bordet. Dit ned kommer maten sent, vinet sparsamt, dit sändas inte de sköna kvinnornas ögonkast, där lyssnar ingen till Göstas skämt.

Men kavaljererna äro som tamda fålar, som mätta vilddjur. En timmes sömn blott gav dem natten, sedan foro de till julottan, lysta av bloss och stjärnor. De sågo julljusen, de hörde julpsalmerna, deras anleten blevo som leende barns. De glömde julnatten i smedjan, såsom man glömmer en elak dröm.

Stor och mäktig är majorskan på Ekeby. Vem vågar lyfta sin arm till att slå henne, vem sin tunga till att bära vittnesbörd mot henne? Förvisso inte fattiga kavaljerer, som i många år ha ätit hennes bröd och sovit under hennes tak. Hon sätter dem var hon vill, hon kan stänga sin dörr för dem, när hon vill, och de mäkta inte ens fly ur hennes våld. Gud vare deras själar nådig! Fjärran från Ekeby kunna de inte leva.

Vid det stora bordet fröjdas man: där stråla Marianne Sinclaires vackra ögon, där klingar den glada grevinnan Dohnas låga skratt.

Men hos kavaljererna är det dystert. Vore det ändå inte billigt, att dessa, som skola kastas i avgrunden för majorskan, finge sitta vid samma bord som hennes andra gäster? Vad är det för nedrig tillställning med detta bord nere i kakelugnsvrån? Som om inte kavaljerer vore värda att sällskapa med bättre folk!

Majorskan yves över att sitta mellan greven på Borg och prosten i Bro. Kavaljererna hänga sina huvuden som förskjutna barn. Och under tiden vakna hos dem nattens tankar.

Som skygga gäster komma de muntra infallen, de lustiga lögnerna till bordet i kakelugnsvrån. Där hålla nattens vrede och nattens löften sitt intåg i hjärnorna. Väl inbillar patron Julius den starke kaptenen, Kristian Bergh, att de stekta järparna, som nu bjudas kring vid stora bordet, inte kunna räcka till åt alla middagsgästerna, men detta väcker ingen glädje.

»De kunna inte räcka till», säger han. »Jag vet hur många de ha köpt. Men de ha inte blivit rådlösa för det, kapten Kristian, de ha stekt kråkor åt oss här vid lilla bordet.»

Men överste Beerencreutz' läppar krusas endast till ett matt löje under de bistra mustascherna, och Gösta ser hela dagen ut, som om han funderade på att slå ihjäl någon.

»Skulle då inte all mat vara god nog åt kavaljerer?» frågar han.

Så kommer då slutligen ett rågat fat med präktiga järpar fram till det lilla bordet.

Men kapten Kristian är vred. Har han då inte ägnat en levnads hat åt kråkorna, åt dessa leda, kraxande flygfän?

Så bittert hatade han dem, att han om hösten satte på sig en kvinnas släpande dräkt och band duk på huvudet och gjorde sig till ett åtlöje för var man bara för att komma dem inom skotthåll, då de åto säd på åkrarna.

Han sökte upp dem vid älskogsdansen på de kala fälten om våren och dödade dem. Han sökte upp deras bon om sommaren och vräkte ut de skrikande, ofjädrade ungarna eller krossade de halvruvade äggen.

Nu rycker han till sig fatet med järparna.

»Tror du inte jag känner igen dem?» ryter han åt betjänten. »Behöver jag höra dem kraxa för att känna igen dem? Fy fan, bjuda Kristian Bergh kråkor! Fy fan!»

Därmed tar han järparna en för en och slänger dem i väggen.

»Fy fan», skriker han därunder, så att rummet skälver, »bjuda Kristian Bergh kråkor! Fy fan!»

Och på samma sätt, som han plägade slunga hjälplösa kråkungar mot klipporna, så låter han järpe efter järpe susa mot väggen.

Sås och flott stänka kring honom, de krossade fåglarna studsa utåt golvet.

Och kavaljersflygeln jublar.

Då tränger majorskans vreda röst till kavaljerernas öron.

»Kör ut honom!» ropar hon åt betjänterna.

Men de våga sig inte på honom. Han är dock Kristian Bergh, den starke kaptenen.

»Kör ut honom!»

Han hör ropet, och fruktansvärd i sin vrede vänder han sig nu mot majorskan, såsom en björn vänder sig från en fallen fiende till den nya angriparen. Han går fram mot hästskobordet. Tunga dåna den väldiges steg mot golvet. Han stannar mittemot henne med bordsskivan emellan dem.

»Kör ut honom!» ryter majorskan än en gång.

Men han är rasande, skräck inger hans rynkade panna, hans knutna, grova hand. Han är jättestor, jättestark. Gäster och tjänare bäva och våga inte röra vid honom. Vem skulle våga röra honom nu, då vreden har tagit hans förstånd?

Han står mittför majorskan och höter åt henne.

»Jag tog kråkan och slog henne i väggen. Gjorde jag inte rätt, du?»

»Ut med sig, kapten!»

»Hut, käring! Bjuda Kristian Bergh kråkor! Gjorde jag rätt, så toge jag dig med din sju helvetes...»

»Tusan djävlar, Kristian Bergh, svär inte! Här svär ingen mer än jag.»

»Tror du jag är rädd för dig, trollkäring? Tror du inte jag vet hur du fick dina sju bruk?»

»Tig, kapten!»

»Då Altringer dog, gav han dem åt din man, därför att du hade varit hans käresta.»

»Vill han tiga!»

»Därför att du hade varit en så trogen hustru, Margareta Samzelius. Och majoren tog emot de sju bruken och lät dig styra dem och låtsade om intet. Och satan har stått för hela verket; men nu skall det bli slut för dig.»

Majorskan sätter sig ned, hon är blek och darrar. Så bekräftar hon med låg, underlig röst: »Ja, nu är det slut med mig, och detta är ditt verk, Kristian Bergh.»

Vid den tonen skälver kapten Kristian, hans anletsdrag förvridas, och han får tårar i ögonen av ångest.

»Jag är full», ropar han, »jag vet inte vad jag säger, jag har ingenting sagt. Hund och träl, hund och träl och ingenting mer har jag varit för henne i fyrtio år. Hon är Margareta Celsing, som jag har tjänat hela mitt liv. Jag säger ingenting ont om henne. Skulle jag säga något om den vackra Margareta Celsing! Jag är hunden, som vaktar hennes dörr, trälen, som bär hennes bördor. Hon må sparka mig, hon må slå mig! Ni ser ju, att jag tiger och tål. Jag har älskat henne i fyrtio år. Hur skulle jag kunna säga något ont om henne?»

Och en märklig syn är det att se hur han kastar sig ned på knä och ber om tillgift. Och som hon sitter vid bordets andra sida, går han på sina knän runtom bordet, tills han når henne. Då böjer han sig ned och kysser hennes kjortelfåll, och golvet vätes av hans tårar.

Men inte långt från majorskan sitter en liten, stark man. Han har lurvigt hår, små, sneda ögon och framskjutande underkäk. Han liknar en björn. En fåordig man är han, som helst går sina egna tysta vägar och låter världen sköta sig själv. Han är major Samzelius.

Han reser sig upp, då han hör kapten Kristians anklagande ord, och majorskan reser sig och alla de femtio gästerna. Kvinnorna gråta av ängslan för det, som nu skall komma, männen stå försagda, och vid majorskans fötter ligger kapten Kristian, kyssande hennes kjortelfåll, vätande golvet med tårar.

Majorens breda, hårbevuxna händer knyta sig långsamt, hans arm lyftes.

Men kvinnan talar först. Hon har i rösten en dov ton, som inte är hennes vanliga.

»Du stal mig», utbrast hon. »Du kom som en rövare och tog mig. De tvungo mig därhemma med hugg och slag, med hunger och onda ord att bli din hustru. Jag har handlat mot dig så, som du förtjänade.»

Majorens breda näve har knutit sig. Majorskan ryggar ett par steg tillbaka. Så talar hon åter:

»Levande ål slingrar sig under kniven, tvingad hustru tar sig älskare. Skall du slå mig nu för det, som skedde för tjugo år sedan? Varför slog du inte till då? Minns du inte hur han bodde på Ekeby och vi på Sjö? Minns du inte hur han bistod oss i vårt armod? Vi åkte i hans vagnar, vi drucko hans vin. Dolde vi något för dig? Voro inte hans tjänare dina tjänare? Tyngde inte hans guld i din ficka? Tog du inte emot de sju bruken? Då teg du och tog emot, då skulle du ha slagit till, Bernt Samzelius, då skulle du ha slagit.»

Mannen vänder sig från henne och ser på alla de närvarande. Han läser i deras ansikten, att de ge henne rätt, att de alla ha trott, att han har tagit gods och gåvor för sin tystnad.

»Jag visste det inte», säger han och stampar i golvet.

»Väl, att du vet det nu», faller hon in med gällt klingande röst. »Var jag inte rädd för att du skulle dö utan att ha fått veta det? Väl, att du vet det nu, så att jag kan få tala fritt med dig, som har varit min herre och fångvaktare. Vet det nu, att jag i alla fall blev hans, som du stal mig ifrån! Må de nu veta det, alla, som förtalat mig!»

Det är den gamla kärleken, som jublar i hennes röst och lyser ur hennes ögon. Hon har sin man framför sig med lyftad knytnäve. Fasa och förakt läser hon på de femtio ansiktena framför sig. Hon känner, att det är hennes makts sista timme. Men hon kan inte låta bli att fröjdas, då hon fritt får tala om sitt livs ljuvaste minne.

»Han var en man, en härlig man. Vem var du, att du kunde ställa dig emellan oss? Aldrig såg jag hans like. Lycka gav han mig, gods gav han mig. Välsignat vare hans minne!»

Då sänker majoren den lyfta armen utan att slå till - nu vet han hur han skall straffa henne.

»Ut», ryter han, »ut ur mitt hus!»

Hon står stilla.

Men kavaljererna stå med bleka ansikten och stirra på varann. Nu höll ju allt på att gå i uppfyllelse, som den svarte hade förutsagt. Nu sågo de följderna därav, att inte majorskans kontrakt hade blivit förnyat. Om nu detta är sant, så är det väl ock en sanning, att hon i mer än tjugo år har sänt kavaljerer till helvetet, och att också de voro bestämda till den resan. O, den häxan!

»Ut med dig!» fortfor majoren. »Tigg ditt bröd på landsvägen! Du skall inte ha någon glädje av hans pengar, du skall inte få bo på hans gårdar. Det är slut med majorskan på Ekeby. Den dag, då du sätter din fot i mitt hus, slår jag ihjäl dig.»

»Driver du mig bort från mitt hem?»

»Du har intet hem. Ekeby är mitt.»

Det kommer en försagdhetens ande över majorskan. Hon viker undan ända till dörren, och han följer tätt efter henne.

»Du, som har varit mitt livs olycka», klagar hon, »skall du nu också ha makt att göra mig detta?»

»Ut, ut!»

Hon stöder sig mot dörrposten, knäpper tillsammans händerna och håller dem för ansiktet. Hon tänker på sin mor och mumlar för sig själv:

»Må du förnekas, som jag har förnekats, må landsvägen vara ditt hem, halmstacken din bädd! Så går det dock därhän. Det går därhän.»

Det var den gode, gamle prosten i Bro och lagmannen i Munkerud, de kommo nu fram till major Samzelius och sökte lugna honom. De sade honom, att han gjorde bäst i att låta alla dessa gamla historier vila, låta allt vara, som det var, glömma och förlåta.

Han skakar undan de milda händerna från sin skuldra. Han var förfärlig att nalkas, liksom Kristian Bergh nyss hade varit det.

»Det är ingen gammal historia» ropar han. »Jag har ingenting vetat förrän i dag. Jag har inte förr kunnat straffa äktenskapsbryterskan.»

Vid det ordet lyfter majorskan sitt huvud och återtar sitt gamla mod.

»Förr skall du ut än jag. Tror du, att jag viker för dig?» säger hon. Och hon träder fram från dörren.

Majoren svarar inte, men han vaktar varje hennes rörelse, färdig att slå till, om han inte på annat sätt kan bli henne kvitt.

»Hjälp mig, ni goda herrar», ropar hon, »att få den här mannen bunden och utförd, till dess han får åter sina sinnens bruk! Kom ihåg vem jag är och vem han är! Tänk på det, innan jag måste vika för honom! Jag styr all Ekeby gärning, och han sitter hela dagen och matar björnarna i björnhålan. Hjälp mig, goda vänner och grannar! Här blir ett elände utan gräns, om jag inte mera finns. Bonden har sin bärgning av att hugga min skog och köra mitt tackjärn. Kolaren lever av att skaffa mig kol, flottkarlen av att föra mitt timmer. Det är jag, som delar ut det rikedomsbringande arbetet. Smeder, hantverkare och timmermän leva av att tjäna mig. Tror ni, att han där kan hålla mitt verk vid makt? Jag säger er det, driver ni mig bort, då släpper ni hungersnöden in.»

Det lyftes åter en mängd händer för att hjälpa majorskan, det lägges åter milda händer övertalande på majorens skuldra.

»Nej», säger han, »bort med er! Vem vill försvara äktenskapsbryterskan? Jag säger er, jag, att om hon inte går godvilligt, då lyfter jag henne på mina armar och bär henne ner till mina björnar.»

Vid dessa ord sjunka de lyfta händerna.

Då, i sin yttersta nöd, vänder sig majorskan till kavaljererna.

»Skall ni också tillåta, att jag drives ur mitt hem, kavaljerer? Har jag låtit er frysa ute i snön om vintern, har jag nekat er beskt öl och sött brännvin? Tog jag lön eller arbete av er, därför att jag gav er föda och kläder? Har ni inte lekt vid mina fötter, trygga som barn vid sin moders sida? Har inte dansen gått genom mina salar? Ha inte lustbarhet och löjen varit ert dagliga bröd? Låt inte den här mannen, som har varit mitt livs olycka, driva mig bort från mitt hem, kavaljerer! Låt mig inte bli en tiggare på landsvägen!»

Vid dessa ord hade Gösta Berling smugit sig bort till en vacker, mörkhårig flicka, som hade suttit vid stora bordet.

»Du var mycket på Borg för fem år sen, Anna», säger han. »Vet du om det var majorskan, som sade Ebba Dohna, att jag var en avsatt präst?»

»Hjälp majorskan, Gösta!» är det enda flickan svarar.

»Du kan veta, att jag först vill ha reda på om hon har gjort mig till mördare.»

»Ah, Gösta, vad är detta för tankar? Hjälp henne, Gösta!»

»Du vill inte svara, märker jag. Då har nog Sintram sagt sant.» Och Gösta går åter ned bland kavaljererna. Han lyfter inte ett finger för att hjälpa majorskan.

O, att majorskan inte hade satt kavaljererna vid ett särskilt bord nere i kakelugnsvrån! Nu ha nattens tankar vaknat i deras hjärnor, nu lågar på deras ansikten en vrede, som inte är mindre än majorens egen.

I obarmhärtig hårdhet stå de stilla vid hennes böner.

Måste inte allt vad de se bestyrka nattens syner?

»Det märks, att hon inte har fått sitt kontrakt förnyat», mumlar en.

»Gå åt helvete, trollkäring!» skriker en annan.

»Med rätta borde det vara vi, som jagade dig på porten.»

»Nöt!» ropar till kavaljererna den gamle, svage farbror Eberhard. »Förstår ni inte, att det var Sintram?»

»Visst förstå vi, visst veta vi», svarar Julius, »men vad mer? Kan det inte vara sant i alla fall? Går inte Sintram den ondes ärenden? Ha de inte allt klart sig emellan?»

»Gå du, Eberhard, gå du och hjälp henne!» håna de. »Du tror inte på helvetet, du. Gå du!»

Och Gösta Berling står stilla, utan ett ord, utan en rörelse.

Nej, ur denna hotande, mumlande, stridande kavaljersflygel får majorskan ingen hjälp.

Då ryggar hon åter mot dörren och lyfter sina knäppta händer till ögonen.

»Må du förnekas, som jag har förnekats!» tillropar hon sig själv i sin bittra sorg. »Må landsvägen bli ditt hem, halmstacken din bädd!»

Så lägger hon ena handen på dörrlåset, men den andra sträcker hon mot höjden.

»Märk det ni, som nu låter mig falla! Märk det, att er stund snart kommer! Nu skall ni förskingras, och er plats skall stå öde. Hur vill ni stå, då jag inte stöder er? Du, Melchior Sinclaire, som har en tung hand och låter din hustru känna den, akta dig! Du, präst i Broby, nu kommer straffdomen. Kaptenska Uggla, se till ditt hus, fattigdomen kommer! Ni unga, sköna kvinnor, Elisabet Dohna, Marianne Sinclaire, Anna Stjärnhök, tro inte, att jag är den enda, som måste fly från mitt hem! Och vakta er, kavaljerer! Nu kommer en storm över landet. Nu skall ni bortsopas från jorden, nu är er dag förbi, nu är den sannerligen förbi. Jag klagar inte för mig själv, men för er, ty stormen skall gå över edra huvuden, och vem vill stå, då jag har fallit? Och mitt hjärta jämrar sig för det fattiga folket. Vem skall ge det arbete, då jag är borta?»

Nu öppnar majorskan dörren, men då lyfter kapten Kristian huvudet och säger:

»Hur länge skall jag ligga här vid dina fötter, Margareta Celsing? Vill du inte förlåta mig, så att jag får stå upp och strida för dig?»

Då strider majorskan en hård kamp med sig själv; men hon ser, att om hon förlåter honom, då skall han resa sig upp och kämpa med hennes man, och den man, som troget har älskat henne i fyrtio år, skall bli en mördare.

»Skall jag nu också förlåta?» säger hon. »Är du inte skulden till all min olycka, Kristian Bergh? Gå till kavaljererna, och gläd dig åt ditt verk!»

Så gick majorskan. Hon gick i lugn, lämnande förfäran efter sig. Hon föll, men utan storhet var hon inte ännu i sin förnedring. Hon sänkte sig inte till veklig sorg, utan ännu i ålderdomen jublade hon över sin ungdoms kärlek. Hon sänkte sig inte till klagan och ömklig gråt, då hon lämnade allt, hon bävade inte för att med tiggarpåse och kryckkäpp vandra kring landet. Hon ömkade sig endast över de fattiga bönderna och de glada, sorglösa människorna på Lövens strand, över de fattiga kavaljererna, över alla dem, som hon hade skyddat och upprätthållit.

Hon var övergiven av alla, och dock hade hon makt att visa ifrån sig sin sista vän för att inte göra honom till mördare.

Hon var en märklig kvinna, stor i kraft och handlingslust. Vi skola inte snart se hennes like.

Nästa dag bröt major Samzelius upp från Ekeby och flyttade till sin egen gård Sjö, som ligger helt nära det stora bruket.

I Altringers testamente, genom vilket majoren hade fått bruken, stod tydligt förordnat, att intet av dem fick säljas eller bortgivas, utan efter majorens död skulle de alla gå i arv till hans hustru eller hennes arvingar. Då han alltså inte kunde förskingra det hatade arvet, satte han kavaljererna att regera över det, troende, att han därmed gjorde Ekeby och de andra sex bruken den värsta skada.

Då nu ingen i landet betvivlade, att den elake Sintram gick den ondes ärenden, och då allt han hade lovat dem hade gått i så glänsande uppfyllelse, voro kavaljererna helt säkra på att kontraktet skulle till punkt och pricka gå i fullbordan, och fullt beslutna voro de att inte under året göra något klokt eller nyttigt eller käringaktigt, fullt övertygade voro de också, att majorskan var en led häxa, som hade velat deras fördärv.

Den gamle farbror Eberhard, filosofen, gjorde spe av deras tro, men vem frågade efter en sådan, som var så envis i sin otro, att om han hade legat mitt i avgrundslågorna och sett alla djävlar stå och grina åt honom, så skulle han dock ha påstått, att de inte funnes till, därför att de inte kunde finnas, ty farbror Eberhard var en stor filosof.

Gösta Berling sade ingen vad han trodde. Visst är det, att han tyckte sig vara majorskan föga tack skyldig, därför att hon hade gjort honom till kavaljer på Ekeby; bättre syntes det honom att nu vara död än att gå och bära på medvetandet, att han hade varit skuld till Ebba Dohnas självmord. Han lyfte inte sin hand för att hämnas på majorskan, men inte heller för att hjälpa henne. Han förmådde det inte. Men kavaljererna voro komna till stor makt och härlighet. Julen var för handen med fester och nöjen, kavaljerernas hjärtan voro fyllda av jubel, och vad sorg som än tyngde Gösta Berling, inte bar han den i ansiktet eller på läpparna.



ΤΟ ΧΡΙΣΤΟΥΓΕΝΝΙΑΤΙΚΟ ΤΡΑΠΕΖΙ

Απόσπασμα  από το μυθιστόρημα της Selma Lagerlöf (1891): Gösta Berlings saga.
σε μετάφραση του Οδυσσέα Παπαθανασίου

 

Ανήμερα των Χριστουγέννων, η ταγματαρχίνα Samzelius δίνει ένα μεγάλο γεύμα στο Ekeby.
Σαν οικοδέσποινα που είναι, κάθεται με αίγλη και λαμπρότητα στην κορυφή του τραπεζιού που στρώθηκε για πενήντα καλεσμένους. Δεν φοράει την κοντή δερμάτινη γούνα, ούτε τη ριγωτή μάλλινη φούστα και δεν κρατάει την πήλινη πίπα της. Το μεταξωτό φόρεμά της θροΐζει, πάνω της, το χρυσάφι πέφτει βαρύ πάνω στα γυμνά χέρια της και τα μαργαριτάρια καλύπτουν τον άσπρο λαιμό της.
Πού είναι άραγε οι καβαλιέροι; Πού είναι αυτοί που ήπιαν στην υγειά των νέων αφεντικών του Ekeby, μέσα από το γανωμένο μπακιρένιο καζάνι στο μαύρο πάτωμα του σιδηρουργείου;
Στην κόχη, εκεί κοντά στο τζάκι, σ’ ένα ξεχωριστό τραπέζι, κάθονται οι καβαλιέροι. Τούτη την ημέρα δεν υπάρχει χώρος γι’ αυτούς στο μεγάλο τραπέζι. Εκεί στη γωνία που κάθονται, το φαγητό πάει αργά, το κρασί τσιγκουνεμένα, και οι ματιές των ωραίων γυναικών δε φτάνουν. Τα χωρατά του Gösta δεν τ’ ακούει κανένας από εκεί.
Μα οι καβαλιέροι είναι σαν ήμερα άλογα, σαν χορτάτα αγρίμια. Η νύχτα τους έδωσε μόνο μιας ώρας ύπνο, ύστερα πήγαν στον όρθρο, φωτισμένοι από λαμπάδες και αστέρια. Είδαν το όρθρο, άκουσαν τις χριστουγεννιάτικες μελωδίες, τα πρόσωπά τους μεταμορφώθηκαν σε χαμογελαστά παιδικά πρόσωπα. Ξέχασαν τη χριστουγεννιάτικη νύχτα στο σιδηρουργείο, όπως ξεχνάει κανείς ένα απαίσιο όνειρο.
Μεγάλη και ισχυρή είναι ταγματαρχίνα στο Ekeby. Ποιος τολμάει να σηκώσει το χέρι του για να τη χτυπήσει, ποιος τολμάει να βγάλει γλώσσα  και να γίνει μάρτυρας εναντίον της; Σίγουρα όχι οι φτωχοί καβαλιέροι που για πολλά χρόνια τους ταΐζει και τους κοιμίζει στη στέγη της. Τους βάζει όπου τη βολεύει, μπορεί να τους κλείσει και την πόρτα, όταν το θέλει, και δεν έχουν το κουράγιο ν’ αποφύγουν τη βία που ασκεί πάνω τους. Θεέ, ελέησε τις ψυχές τους! Μακριά απ’ το Ekeby, δεν μπορούν να ζήσουν.
Στο μεγάλο τραπέζι, όλοι το απολαμβάνουν: τα μάτια της Marianne Sinclaires σπινθηροβολούν κι ακούγεται το χαμηλόφωνο γέλιο της χαρούμενης κόμισσας Dogna.
Στους καβαλιέρους, όμως, έπεσε κατήφεια. Δεν θα ήταν πρέπον, αυτοί που δίνουν και τη ζωή τους για την ταγματαρχίνα, να κάθονται στο μεγάλο τραπέζι των καλεσμένων; Τι ταπείνωση είναι αυτή, με το τραπέζι στην κόχη του τζακιού; Λες και οι καβαλιέροι δεν αξίζουν να κάνουν παρέα με καλύτερο κόσμο!
Η ταγματαρχίνα καμάρωνε, καθισμένη ανάμεσα στον κόμη Borg και τον πρωτοπρεσβύτερο Bro. Οι καβαλιέροι κρεμούσαν τα κεφάλια τους σαν παιδιά που τα ‘χουν απαρνηθεί. Στο μεταξύ, ξυπνούν μέσα τους οι σκέψεις της νύχτας.
Τα παρορμητικά αστεία και τα ευχάριστα ψέματα άρχισαν να ζωντανεύουν στο απομονωμένο τραπέζι, σαν να επρόκειτο για συνεσταλμένους επισκέπτες. Η οργή και οι υποσχέσεις της νύχτας ξανάρχονται στα μυαλά τους. Ο γαιοκτήμονας Julius αστειεύεται με νόημα μαζί με το γεροδεμένο λοχαγό Kristian Bergh, ότι οι τηγανητές μπεκάτσες που σερβίρονται τώρα στο μεγάλο τραπέζι δεν φτάνουν για όλους του καλεσμένους, αλλά κανείς δεν γελάει με το αστείο του.
«Δεν φτάνουν», λέει. «Ξέρω πόσες ψώνισαν. Ξέρουν όμως τι θα κάνουν, λοχαγέ Kristian, γιατί κάποιος τους συμβούλεψε κι έχουν τηγανίσει κουρούνες για εμάς εδώ στο μικρό τραπέζι.»
Μα τα χείλη του λοχαγού Beerencreutz παραείναι ευγενικά κάτω απ’ τα τραχιά μουστάκια του για να χλευάσουν το φαγητό, κι ο Gösta όλη τη μέρα φαίνεται σαν να θέλει να κάνει φόνο.
«Δηλαδή, το φαγητό των καβαλιέρων δεν θα είναι σίγουρα όλο καλό;» ρωτάει.
Τότε φτάνει στο μικρό τραπέζι, μια παραγεμισμένο πιατέλα με τηγανητές μπεκάτσες.
Αλλά ο λοχαγός Kristian είναι εξοργισμένος. Απεχθάνεται τις κουρούνες, αυτά τα απαίσια πουλερικά, μισεί το κράξιμό τους. Το μίσος του είναι τόσο σκληρό, που το φθινόπωρο έριχνε πάνω του ένα μακρύ γυναικείο φόρεμα κι έδενε μια μαντίλα στο κεφάλι του - δηλαδή γινόταν αντικείμενο χλευασμού-  μόνο και μόνο για να καταφέρει να τις πλησιάσει σε απόσταση βολής, την ώρα που αυτές τρώγανε σπόρους στα χωράφια. Την άνοιξη, τις αναζητούσε όταν ζευγαρώνονταν στις κρύες πλαγιές και τις σκότωνε. Το καλοκαίρι, αναζητούσε τις φωλιές τους κι έβγαζε απ’ αυτές τα μικρά, άφτερα νεογνά που τσίριζαν, ή έσπαζε τα αυγά που αυτές επώαζαν.
Τώρα τραβάει την πιατέλα με τις μπεκάτσες προς το μέρος του.
«Πιστεύεις ότι δεν τις αναγνωρίζω;;» κομπάζει προς τον υπηρέτη. «Πρέπει να τις ακούσω να κράζουν για να τις αναγνωρίσω; Στο διάολο! Προσφέρετε στο Kristian Berg κουρούνες; Να πάρει ο διάολος!»
Αμέσως μετά, παίρνει τις μπεκάτσες και τις πετάει στον τοίχο.
«Στο διάολο», φωνάζει τόσο δυνατά που το πάτωμα δονείται, «προσφέρετε στο Kristian Berg κουρούνες! Να πάρει ο διάολος!»
Και κατά τον ίδιο τρόπο, όπως συνήθιζε να εκσφενδονίζει τα ανυπεράσπιστα κουρουνάκια πάνω στους βράχους, έτσι και τώρα πετούσε μία μετά την άλλη τις μπεκάτσες πάνω στον τοίχο.
Οι σάλτσες και τα λίπη πιτσιλίζουν πάνω του και κομμάτια πουλιών εξοστρακίζονται έξω από το πάτωμα.
Η πτέρυγα των καβαλιέρων πανηγυρίζει, αλλά ανάμεσα στα επιφωνήματα φτάνει στ’ αφτιά των καβαλιέρων και η οργισμένη φωνή της ταγματαρχίνας:
«Πετάξτε τον έξω!» καλεί τους υπηρέτες,
Κανείς, όμως, δεν τολμάει να τα βάλει μαζί του. Πρόκειται για τον Kristian Bergh, το γεροδεμένο λοχαγό.
«Βγάλτε τον έξω!»
Ακούει την κραυγή, και οργισμένος γυρίζει προς την ταγματαρχίνα, όπως γυρνάει η αρκούδα από τον έναν αποτελειωμένο εχθρό της, στον άλλον επιτιθέμενο. Προχωράει προς το φθονερό τραπέζι. Τα βήματα του πελώριου άνδρα βροντούν βαριά πάνω στο πάτωμα. Στέκεται ακριβώς απέναντί της, τους χωρίζουν μόνο οι σανίδες του τραπεζιού.
«Βγάλτε τον έξω!» βρυχάται ακόμα μια φορά η ταγματαρχίνα.
Μα αυτός είναι εξοργισμένος, το ρυτιδωμένο του μέτωπο και οι χοντρές σφιχτές γροθιές του προκαλούν τρόμο. Είναι πελώριος και πολύ δυνατός. Καλεσμένοι και υπηρέτες τρέμουν και δεν τολμούν να τον αγγίξουν. Ποιος θα τολμούσε να τον αγγίξει, τώρα που είναι έξω φρενών;
Στέκεται απέναντι στην ταγματαρχίνα και τη δαχτυλοδείχνει απειλητικά.
«Εγώ πήρα την κουρούνα και την κοπάνησα στον τοίχο. Τι λες, δεν έκανα καλά;»
«Έξω από εδώ, λοχαγέ!»
«Λίγη ντροπή, παλιόγρια! Κερνάς τον Kristian Bergh κουρούνες; Θα έκανα καλά, αν έπαιρνα κι εσένα και τα εφτά σου διαβολεμένα…»
«Μην βρίζεις, που να πάρει ευχή… Kristian Bergh! Εδώ δεν βρίζει κανείς εκτός από εμένα.»
«Πιστεύεις ότι σε φοβάμαι, παλιόγρια μάγισσα; Πιστεύεις ότι δεν γνωρίζω πώς απόκτησες τα εφτά σιδηρουργεία;»
«Σιωπή, λοχαγέ!»
«Όταν πέθανε ο Altringer, τα έδωσε στον άνδρα σου, γιατί εσύ ήσουνα η ερωμένη του.»
«Θα σωπάσει αυτός;»
«Γιατί ήσουνα τόσο πιστή σύζυγος, Margareta Samzelius. Κι ο ταγματάρχης δέχτηκε τα εφτά σιδηρουργεία, σ’ άφησε να τα διευθύνεις κι έκανε σαν να μην συμβαίνει τίποτα. Όλα αυτά ήταν ένα σατανικό έργο, μα τώρα έφτασε το τέλος σου.»
Η ταγματαρχίνα κάθεται κάτω, είναι χλωμή, είναι χλωμή και τρέμει, και με μια σιγανή και παράξενη φωνή επιβεβαιώνει: «Ναι, τώρα όλα τελειώνουν για εμένα, κι αυτό είναι δικό σου έργο, Kristian Bergh.»
Στον τόνο της φωνής της, ρίγησε ο λοχαγός Kristian, τα χαρακτηριστικά του προσώπου του παραμορφώνονται, και τα μάτια του γεμίζουν δάκρυα μεταμέλειας.
«Είμαι μεθυσμένος», φωνάζει, «δεν ξέρω τι λέω, δεν είπα τίποτα. Σκύλος και δούλος, δούλος και σκύλος της, δεν ήμουνα τίποτε άλλο περισσότερο, εδώ και σαράντα χρόνια. Αυτή είναι η Margareta Celsing, αυτήν υπηρέτησα σ’ όλη μου τη ζωή. Δεν λέω τίποτε κακό γι αυτήν. Πώς θα μπορούσα, άλλωστε, να πω κάτι κακό για την όμορφη  Margareta Celsing; Είμαι ο σκύλος που φυλάει την πόρτα της, ο δούλος που κουβαλάει τα φορτία της. Μπορεί να με κλωτσήσει, μπορεί να με χτυπήσει! Το βλέπετε, βέβαια, ότι σιωπώ και υπομένω. Την αγαπώ εδώ και σαράντα χρόνια, Πώς θα μπορούσα να πω κάτι κακό εναντίον της;»
Η σκηνή που εκτυλίσσεται είναι περίεργη. Ο λοχαγός πέφτει κάτω και γονατιστός εκλιπαρεί συγχώρεση. Κι όπως εκείνη κάθεται στην άλλη πλευρά του τραπεζιού, γονατιστός πάει γύρω από το τραπέζι μέχρι που να φτάσει κοντά της. Τότε, υποκλίνεται και φυλάει τον ποδόγυρο του φουστανιού της και το πάτωμα βρέχεται από τα δάκρυά του.
Όχι πολύ μακριά από την ταγματαρχίνα, κάθεται ένας μικρόσωμος, δυνατός άνδρας. Έχει πυκνό, απεριποίητο μαλλί, μικρά και λοξά μάτια και μυτερό πιγούνι. Μοιάζει με αρκούδα. Είναι ολιγομίλητος και προτιμά την ησυχία του, αφήνοντας τον υπόλοιπο κόσμο στη δική του ησυχία. Είναι ο ταγματάρχης Samselius.
Μόλις ακούει τις κατηγορίες του λοχαγού Kristian, σηκώνεται πάνω και μαζί του σηκώνονται η ταγματαρχίνα και όλοι οι καλεσμένοι. Οι γυναίκες κλαίνε από το φόβο γι’ αυτό που τώρα θα συμβεί, οι άνδρες στέκονται ανήσυχοι και ο λοχαγός Kristian βρίσκεται στα πόδια της ταγματαρχίνας, φυλώντας τον ποδόγυρο του φουστανιού της βρέχοντας το πάτωμα με δάκρυα.
Τα δασύτριχα φαρδιά χέρια του ταγματάρχη σφίγγουν σιγά σιγά και το χέρι του σηκώνεται.
Μα η γυναίκα μιλάει πρώτη. Η φωνή της έχει βαρύ τόνο που δεν είναι ο συνηθισμένος της.
«Μ’ έκλεψες», είπε ξεσπώντας. «Ήρθες σαν ληστής και με πήρες. Οι δικοί μου,  μ’ αναγκάσανε να γίνω γυναίκα σου, με σουβλιές και χτυπήματα, με στέρηση τροφής και βρισιές. Ύστερα εγώ σε μεταχειρίστηκα, όπως σου άξιζε.»
Η φαρδιά γροθιά του ταγματάρχη έσφιξε. Η ταγματαρχίνα κάνει πίσω τρία με τέσσερα βήματα και λέει:
«Τα ζωντανά χέλια γλιστρούν κάτω απ’ το μαχαίρι, η πειθαναγκασμένη γυναίκα βρίσκει τον εραστή της. Θα με χτυπήσεις τώρα, γι’ αυτό που συνέβηκε πριν είκοσι χρόνια; Γιατί δεν χτύπησες τότε; Δεν θυμάσαι πώς ζούσε εκείνος στο Ekeby κι εμείς στο Sjö; Δεν θυμάσαι πώς μας βοήθησε στη φτώχεια μας; Ανεβήκαμε στην άμαξά του, ήπιαμε το κρασί του. Κρύψαμε κάτι από εσένα; Οι υπηρέτες του δεν γίνανε υπηρέτες σου; Το χρυσάφι του δε βάραινε στις τσέπες σου; Δεν αποδεχτήκαμε τα εφτά σιδηρουργεία; Όταν κρατούσες το στόμα σου κλειστό και τα έπαιρνες, τότε έπρεπε να είχες χτυπήσει, Bernt Samzelius, τότε έπρεπε να είχες χτυπήσει.»
Ο άνδρας στρέφει το πρόσωπό του και κοιτάει όλους τους παρευρισκόμενους. Διαβάζει στα μάτια τους ότι της δίνουν δίκαιο, ότι όλοι έχουν πιστέψει, πως πήρε περιουσία και δώρα για τη σιωπή του.
«Δεν το γνώριζα αυτό», λέει και χτυπάει με το πόδι του στο πάτωμα.
«Ευτυχώς που τώρα το γνωρίζεις», συμπληρώνει η ταγματαρχίνα με διαπεραστική, ηχηρή φωνή. «Φοβόμουν μήπως πεθάνεις χωρίς να το μάθεις. Ευτυχώς που τώρα το γνωρίζεις, κι έτσι μπορώ να μιλάω ελεύθερα μαζί σου, μ’ εσένα που υπήρξες αφέντης μου και δεσμοφύλακας. Μάθε τώρα, ότι σε κάθε περίπτωση υπήρξα δική του, κι εσύ μ’ έκλεψες απ’ αυτόν! Ας το μάθουν τώρα αυτό, όλοι, όσοι μ’ έχουν διαβάλλει.
Είναι ο παλιός έρωτας που πανηγυρίζει στη φωνή της και λάμπει στα μάτια της. Μπροστά της, έχει τον άνδρα της με τη γροθιά σηκωμένη. Στα πρόσωπα των πενήντα καλεσμένων που έχει μπροστά της, διαβάζει το φόβο και την απέχθεια. Αισθάνεται ότι είναι η τελευταία στιγμή της εξουσίας της. Ωστόσο,  δεν κρύβει τη χαρά της, αφού μπορεί να μιλήσει ελεύθερα  για τις πιο γλυκές αναμνήσεις της ζωής της.
«Ήταν άνδρας, αληθινός άνδρας. Εσύ, ποιος ήσουν για να μπεις ανάμεσά μας; Δεν είδα ποτέ μου αντάξιό του. Μου χάρισε ευτυχία, μου ‘δωσε όλα τα καλά. Ευλογημένη η μνήμη του!»
Ο ταγματάρχης κατεβάζει το χέρι του, χωρίς να χτυπήσει – τώρα ξέρει πώς θα την τιμωρήσει.
«Έξω!» βρυχιέται, «έξω απ’ το σπίτι μου!»
Εκείνη παραμένει ακίνητη.
Οι καβαλιέροι στέκονται χλομιασμένοι και κοιτιούνται μεταξύ τους. Όλα γίνονται σύμφωνα με όσα είχε πει ο μαυροντυμένος, χτες το βράδυ. Τώρα βλέπουν τις συνέπειες από τη μη ανανέωση του συμβολαίου της ταγματαρχίνας. Αν αυτό αληθεύει, τότε η αλήθεια είναι μία, ότι η ταγματαρχίνα περισσότερο από είκοσι χρόνια έστελνε τους καβαλιέρους στην κόλαση, και το ίδιο ταξίδι, ήταν προαποφασισμένο και για αυτούς που απόμειναν. Ω, τη μάγισσα!
«Βγες έξω!» συνέχισε ο ταγματάρχης. «Να βγεις στο δρόμο, να ζητιανέψεις το ψωμί σου! Δεν θα χαρείς άλλο με τα χρήματά του, δεν θα μείνεις άλλο στα αγροκτήματά του. Έφτασε το τέλος της ταγματαρχίνας στο Ekeby. Αν τολμήσεις να πατήσεις το πόδι σου στο σπίτι μου, θα σε σκοτώσω!»
«Με διώχνεις απ’ το σπίτι μου;»
«Δεν έχεις κανένα σπίτι. Το Ekeby είναι δικό μου.»
Ένα πνεύμα διστακτικότητας κυρίεψε την ταγματαρχίνα. Υποχωρεί προς την άκρη της πόρτας και αυτός την ακολουθεί από κοντά.»
«Εσύ, η κακοτυχία της ζωής μου» λέει με παράπονο, « έχεις και τη δύναμη να μου κάνεις αυτό;»
«Έξω, έξω!»
Στηρίζεται πάνω στο κούφωμα της πόρτας, ενώνει τις παλάμες της και φέρνει τα χέρια στο πρόσωπό της. Σκέφτεται τη μάνα της και μουρμουρίζει μέσα της:
«Μακάρι να σ’ απαρνηθούν, όπως μ’ έχουν απαρνηθεί, μακάρι να βρεθείς στο δρόμο, στη ψάθα! Αυτό ήταν, μέχρι εκεί. Μέχρι εκεί!»
Εκείνοι που βγήκαν μπροστά για να ηρεμήσουν τον ταγματάρχη Samzelius ήταν ο καλοκάγαθος γέρο – πρωτοπρεσβύτερος Bro και ο πρωτοδίκης Munkerud. Του είπαν, ότι το καλύτερο που είχε να κάνει, είναι ν’ αφήσει στην άκρη όλες αυτές τις παλιές ιστορίες για να ξεχαστούν, να τ’ αφήσει όλα όπως είναι, να ξεχάσει και να συγχωρέσει.
Αυτός τινάζει τα χέρια του απ’ τους ώμους και μαλακώνει. Παραλίγο να γίνει απαίσιος, όπως είχε γίνει πριν λίγο ο Kristian Bergh.
«Δεν είναι καμιά παλιά ιστορία» φωνάζει. «Δεν ήξερα τίποτα μέχρι σήμερα. Δεν μου δόθηκε ποτέ  η δυνατότητα να τιμωρήσω τη μοιχαλίδα.»
Πάνω σ’ αυτήν την κουβέντα, σηκώνει η ταγματαρχίνα το κεφάλι της και ανακτά το χαμένο θάρρος της.
«Πρώτα θα φύγεις εσύ και μετά εγώ. Πιστεύεις ότι θα υποκύψω σ’ εσένα;» λέει. Και ξεπροβάλλει από την πόρτα.
Ο ταγματάρχης δεν απαντάει, αλλά παρακολουθεί προσεκτικά την κάθε της κίνηση, έτοιμος να χτυπήσει, αν δεν μπορέσει να πατσίσει με άλλον τρόπο.
«Βοηθήστε με, καλοί μου κύριοι», φωνάζει, «να δέσουμε και να βγάλουμε έξω αυτόν τον άνδρα, μέχρι ν’ ανακτήσει τα λογικά του! Θυμηθείτε ποια είμαι εγώ και ποιος είναι αυτός. Σκεφτείτε το, πριν υποκύψω σ’ αυτόν! Εγώ διευθύνω όλα τα έργα του Ekeby, κι αυτός κάθεται όλη τη μέρα και ταΐζει τις αρκούδες στο κρησφύγετό τους. Βοηθήστε με, καλοί μου φίλοι και γείτονες! Αν με διώξουν, θα βουτηχτείτε στην αθλιότητα. Οι χωρικοί επιζούν χάρη στη δουλειά που τους δίνω για να ξυλεύουν τα δάση μου και να μεταφέρουν το κάρβουνο. Οι καρβουνιάρηδες ζουν με το να με προμηθεύουν κάρβουνο, οι περάτες με τη μεταφορά της ξυλείας μου. Εγώ είμαι αυτή που μοιράζει τις προσοδοφόρες δουλειές. Σιδηρουργοί, τεχνίτες και ξυλουργοί ζουν χάρη στις δουλειές που τους δίνω. Πιστεύετε ότι αυτός εκεί ο άνδρας, μπορεί να κρατήσει και να διευθύνει το έργο μου; Σας το λέω, αν με αναγκάσετε να φύγω, αφήνετε την ανέχεια και την πείνα να μπουν μέσα.»
Ένας σωρός χέρια σηκώθηκαν πάλι για να βοηθήσουν την ταγματαρχίνα, ενώ άλλα χέρια ακούμπησαν ελαφριά στους ώμους του ταγματάρχη για να τον μαλακώσουν.
«Όχι», λέει αυτός, «φύγετε! Ποιος θέλει να υπερασπιστεί τη μοιχαλίδα; Σας το λέω εγώ, εάν δεν φύγει με τη θέλησή της, θα τη σηκώσω στα χέρια μου και θα πάω να τη ρίξω στις αρκούδες μου»
Με αυτά τα λόγια, τα σηκωμένα χέρια βυθίζονται.
Τότε, στην έσχατη ανάγκη, η ταγματαρχίνα απευθύνεται στους καβαλιέρους.
«Θα επιτρέψετε κι εσείς, καβαλιέροι, να με διώξουν απ’ το σπίτι μου! Σας άφησα ποτέ να παγώσετε μες στη βαρυχειμωνιά, σας αρνήθηκα ποτέ την πικρή μπύρα και το γλυκό κρασί; Σας κράτησα ποτέ απ’ το μισθό ή απ’ τη δουλειά σας για τα ρούχα και τα ρούχα και το τροφή που σας έδωσα; Δεν παίξατε στα πόδια μου, απολαμβάνοντας τη μητρική μου στοργή; Δεν σύρατε το χορό μες στα σαλόνια μου; Δεν ήταν το κέφι και τ’ αστεία το καθημερινό σας ψωμί; Καβαλιέροι, μην αφήνετε τούτον εδώ τον άνδρα, τη ατυχία της ζωής μου, να με διώξει από το σπίτι μου. Μη μ’ εγκαταλείπετε για να γίνω ζητιάνα του δρόμου!»
Όσο λεγόταν αυτά, ο Gösta Berling απομακρύνθηκε απαρατήρητος απ’ την παρέα του και πλησίασε μια όμορφη, μελαχρινή κοπέλα που είχε καθίσει στο μεγάλο τραπέζι.
«Εσύ σύχναζες στου Borg, πριν πέντε χρόνια Anna», είπε. «Ξέρεις αν αληθεύει ότι η ταγματαρχίνα είχε πει στην Ebba Bohna, ότι ήμουν ένας καθαιρεμένος παπάς;»
«Βοήθησε την ταγματαρχίνα, Gösta!», ήταν το μόνο που απάντησε η κοπέλα.
«Πρέπει να ξέρεις, ότι πριν απ’ όλα, θέλω να ξεκαθαρίσω αν αυτή με θεωρεί φονιά.»
«Αχ, Gösta, τι σκέψεις είναι αυτές; Βοήθησέ την, Gösta, βοήθησέ την!»
«Δεν θέλεις ν’ απαντήσεις, το βλέπω. Ο Sintram σίγουρα είχε πει την αλήθεια.» Κι ο Gösta γυρίζει στους καβαλιέρους. Δεν σηκώνει ούτε το δαχτυλάκι του για να βοηθήσει την ταγματαρχίνα.
Ω, τι αστοχία ήταν αυτή, να βάλει τους καβαλιέρους σε ξεχωριστό τραπέζι, στην κόχη του τζακιού; Τώρα οι σκέψεις της νύχτας ξύπνησαν στα μυαλά τους, στα πρόσωπά του φλογίζει η οργή που δεν είναι μικρότερη από αυτήν του ταγματάρχη.
Με άκαρδη σκληρότητα στέκονται ακίνητοι στις παρακλήσεις της.
Όλα αυτά που βλέπουν, δεν επιβεβαιώνουν τα χθεσινά;
«Φαίνεται ότι δεν της ανανεώθηκε το συμβόλαιο», ψιθυρίζει κάποιος.
«Να πας στο διάολο, παλιόγρια!» φωνάζει κάποιος άλλος.
« Εμείς οι ίδιοι, πρώτοι έπρεπε να σε βγάλουμε από τη πόρτα, και με όλο μας το δίκαιο.»
«Ανοησίες!» ξεφωνίζει τους καβαλιέρους ο αδύναμος παππούς Ederhard. «Δεν καταλαβαίνετε ότι ήταν ο Sintram;
«Φυσικά, καταλαβαίνουμε και το γνωρίζουμε, βέβαια!», απαντάει ο Julius, «μα τι περισσότερο; Δεν είναι αλήθεια, σε κάθε περίπτωση; Ο Sintram δεν υπηρετεί τις υποθέσεις του υποχθόνιου; Δεν τα βρήκαν μεταξύ τους;»
«Πήγαινε, Ederhard, πήγαινε να τη βοηθήσεις!» λένε περιγελαστικά. «Εσύ δεν πιστεύεις στην κόλαση. Πήγαινε!»
Ο Gösta Berling στέκεται μαρμαρωμένος, ούτε μια λέξη, ούτε μια κίνηση.
Όχι, από τούτη εδώ την απειλητική, ανήσυχη και μάχιμη πτέρυγα των καβαλιέρων δεν έχει καμιά βοήθεια η ταγματαρχίνα.
Οπισθοχωρεί πάλι προς την πόρτα και σηκώνει τα σταυρωμένα χέρια της μέχρι τα μάτια.
«Μακάρι να σ’ απαρνηθούν, όπως μ’ έχουν απαρνηθεί!» αναφωνεί προς τον εαυτό της, πικρά θλιμμένη.  «Ας γίνει ο δρόμος σπίτι σου,  και η ψάθα το κρεβάτι σου!»
Κι έτσι, βάζει το ένα χέρι της πάνω στην κλειδαριά της πόρτας αλλά το άλλο το τεντώνει ψηλά.
«Προσέξτε τώρα αυτό που μου συμβαίνει! Προσέξτε γιατί έρχεται και η δικιά σας ώρα! Θα μείνετε μόνοι, χωρίς εμένα, κι ο τόπος σας θα ερημώσει. Πώς θα σταθείτε στα πόδια σας χωρίς τη στήριξή μου; Εσύ, Melchior Sinclaire με το βαρύ σου χέρι που το νιώθει καλά η γυναίκα σου, πρόσεχε! Εσύ, παπά του Broby, έρχεται η τιμωρία. Λοχαγίνα Uggla, κοίτα το σπίτι σου, η φτώχεια καταφτάνει! Εσείς, ωραίες και νέες γυναίκες, Elisabet Dohna, Marianne Sinclaire, Anna Skjärnlök, μην πιστεύετε ότι θα είμαι η μοναδική που πρέπει να φύγει από το σπίτι μου! Κι εσείς, όμορφοι καβαλιέροι! Μια καταιγίδα περνάει πάνω από τη χώρα. Θα καθαρίσει η γη από εσάς, οι μέρες σας πέρασαν, πέρασαν στ’ αλήθεια. Δεν παραπονιέμαι για τον εαυτό μου, αλλά για εσάς, γιατί η καταιγίδα θα περάσει πάνω απ’ τα κεφάλια σας, και ποιος θα σταθεί όρθιος, όταν εγώ θα έχω πέσει; Κι η καρδιά μου στενάζει για το φτωχό λαό. Ποιος θα δώσει δουλειά, όταν εγώ θα φύγω μακριά;»
Η ταγματαρχίνα ανοίγει την πόρτα, αλλά τότε, ο λοχαγός Kristian σηκώνει το κεφάλι του και λέει:
«Πόσον καιρό θα βρίσκομαι εδώ στα πόδια σου, Margareta Celsing; Δεν θα με συγχωρέσεις, για να μπορέσω να σηκωθώ και να παλέψω για εσένα;»
Τα λόγια αυτά φέρνουν τη ταγματαρχίνα σε δύσκολη θέση και μάχεται σκληρά με τον εαυτό της. Βλέπει ότι αν τον συγχωρέσει θα σηκωθεί και θα συγκρουστεί αμείλικτα με τον άνδρα της, κι αυτός που πιθανώς την αγαπούσε εδώ και είκοσι χρόνια, θα γίνει φονιάς.
«Να συγχωρέσω κι από πάνω, τώρα;» λέει, «Εσύ δεν φταις για τη δυστυχία μου, Kriatian Bergh; Πήγαινε στους καβαλιέρους για να χαρείς το έργο σου!»
Έτσι έφυγε η ταγματαρχίνα. Έφυγε ήσυχη, αφήνοντας πίσω της τη φρίκη. Έπεσε, αλλά ακόμα και στην ταπείνωσή της δεν ξέμεινε από περηφάνια. Δεν βυθίστηκε στην αδύναμη θλίψη, παρά ακόμα και στα γηρατειά, πανηγύριζε για το νεανικό της έρωτα. Δεν βυθίστηκε στο παράπονο και στο αξιολύπητο κλάμα, όταν τ’ άφηνε όλα πίσω της, δεν έτρεμε που θα τριγυρνούσε στη χώρα μ’ ένα δισάκι ζητιάνας και πατερίτσες. Συμπονούσε μόνο τους φτωχούς χωρικούς και τους χαρούμενους, ανέμελους ανθρώπους στην ακτή του Löven, τους φτωχούς καβαλιέρους, όλους εκείνους που προστάτευε και συντηρούσε.
Είχε εγκαταλειφθεί απ’ όλους, και παρόλα αυτά είχε τη δύναμη ν’ αποποιηθεί τον τελευταίο φίλο της, για να μην τον κάνει φονιά.
Ήταν μια ασυνήθιστη γυναίκα, μεγαλειώδης σε δύναμη και ενεργητική διάθεση. Δεν πρόκειται να ξανάρθουν στη ζωή τέτοιες γυναίκες.
Την επόμενη μέρα, ο ταγματάρχης Samzelius αναχώρησε από το Ekeby για το δικό του αγρόκτημα στο Sjö, το οποίο βρίσκεται πολύ κοντά στο μεγάλο σιδηρουργείο.
Στη διαθήκη του Altringer, με την οποία ο ταγματάρχης πήρε το σιδηρουργείο, υπήρχε καθαρή διατύπωση: τίποτα δεν θα μπορούσε να πωληθεί ή να γίνει δωρεά, παρά μόνο μετά το θάνατο του ταγματάρχη, οπότε θα τα κληρονομούσε η γυναίκα του ή οι κληρονόμοι της. Αφού ο ίδιος δεν μπορούσε να ξεφορτωθεί τη μισητή κληρονομιά, όρισε τους καβαλιέρους να τη διευθύνουν, πιστεύοντας ότι μ’ αυτόν τον τρόπο έκανε τη χειρότερη ζημιά στο Ekeby και στα υπόλοιπα έξι σιδηρουργεία.
Επειδή κανένας στη χώρα δεν είχε αμφιβολίες ότι ο μοχθηρός Sintram δούλευε για τον υποχθόνιο και ό,τι είχε υποσχεθεί εκείνος είχαν εκπληρωθεί πανηγυρικά, οι καβαλιέροι ήταν σίγουροι πως το συμβόλαιο θα ολοκληρωνόταν με το νι και το σίγμα, και ήταν αποφασισμένοι να μην κάνουν καμιά εξυπνάδα, κάτι για να κερδίσουν ή καμιά γυναικοδουλειά. Ήταν, επίσης, απολύτως πεπεισμένοι, ότι η ταγματαρχίνα ήταν μια απαίσια μάγισσα, η οποία ήθελε να τους καταστρέψει.
Ο παππούς Eberhard, ο φιλόσοφος, λοιδορούσε αυτά που πίστευαν, αλλά ποιος ρωτούσε αυτόν που ήταν τόσο έμμονος με τα δικό του πιστεύω. Αυτός ακόμα και να είχε βρεθεί μέσα στις φλόγες της κόλασης και να έβλεπε όλους τους διαβόλους να τον χαμογελούν ειρωνικά, πάλι θα ισχυριζόταν ότι σίγουρα δεν υπάρχουν, γιατί δεν μπορεί να υπάρχουν, επειδή ο παππούς Eberhard ήταν μεγάλος φιλόσοφος!
Ο Gösta Berling δεν είπε τίποτα για το τι πίστευε. Βέβαια είναι αλήθεια, ότι θεωρούσε πώς ελάχιστα χρωστούσε στην ταγματαρχίνα για το ότι έγινε καβαλιέρος στο Ekeby. Θα προτιμούσε να είχε πεθάνει, παρά να κουβαλούσε τύψεις στη συνείδησή του ότι αυτός έφταιγε για την αυτοκτονία της Ebba Dohna. Δεν σήκωσε το χέρι του για να εκδικηθεί την ταγματαρχίνα, αλλά ούτε και για να τη βοηθήσει. Δεν είχε πεισθεί. Οι καβαλιέροι, όμως, απέκτησαν μεγάλη δύναμη και αίγλη. Τα Χριστούγεννα ήταν για γλέντια και διασκέδαση, οι καρδιές των καβαλιέρων γέμισαν με αγαλλίαση και η θλίψη που βάραινε τον Gösta Berling δεν φαινόταν ούτε στο πρόσωπό του, ούτε στα χείλη του.  
(Μετάφραση: Οδ. Παπαθανασίου)


Η ΝΥΧΤΑ ΤΩΝ ΧΡΙΣΤΟΥΓΕΝΝΩΝ

Απόσπασμα από το μυθιστόρημα της Selma Lagerlöf (1891): Gösta Berlings saga.
σε μετάφραση του Οδυσσέα Παπαθανασίου


Sintram λέγεται ο μοχθηρός μεταλλοβιομήχανος του Fors, αυτός με το βαρύ, πιθηκίσιο κορμί και τα μακριά χέρια, με το παγερό κεφάλι και το άσχημο, κλαψιάρικο πρόσωπο, και τη χαιρέκακη διάθεση.
Sintram λέγεται αυτός που παίρνει για παραγιούς μόνο απατεώνες και νταήδες κι έχει στην υπηρεσία του γκρινιάρες και ψεύτρες υπηρέτριες, αυτός που βάζει τους σκύλους να λυσσάζουν, μπήζοντας βελόνες στο μουσούδι τους και ζει ευτυχισμένα, ανάμεσα σε φθονερούς ανθρώπους και μανιασμένους σκύλους.
Sintram λέγεται, και κάνει χαρά μεγάλη, όταν υποδύεται τον κακό εχθρό, με κέρατα, ουρά, οπλές αλόγου και τριχωτό σώμα, και ξεπροβάλλει ξαφνικά από σκοτεινές γωνιές, πίσω από το φούρνο ή την ξυλαποθήκη, και τρομάζει τα φοβισμένα παιδιά και τις προληπτικές γυναίκες.
Sintram λέγεται και χαίρεται, ν’ ανταλλάζει μια παλιά φιλία μ’ ένα καινούργιο καπέλο και να δηλητηριάζει την καρδιά με ψέμα.
Sintram τον λένε, και κάποτε ήρθε στο Ekeby.
*
Τραβήξτε το έλκηθρο με τα ξύλα μέσα στο σιδηρουργείο, σταματήστε στη μέση του πατώματος και βάλτε τον πάτο του καροτσιού πάνω στους πασσάλους! Να, έγινε ένα τραπέζι. Το τραπέζι είναι έτοιμο! Ζήτω!
Εμπρός τώρα, φέρτε τις καρέκλες και οτιδήποτε άλλο που να μπορεί κάποιος να καθίσει πάνω! Εδώ, βάλτε τις τρίποδες καρέκλες του τσαγκάρη και τα άδεια κιβώτια! Εδώ, τις παλιές, χαλασμένες και χωρίς πλάτες πολυθρόνες. Φέρτε, εδώ μπροστά, εκείνο το παρατημένο, αγωνιστικό έλκηθρο και την παλιά καρότσα! Χα, χα,χα φέρτε την παλιά καρότσα! Θα γίνει βήμα ομιλητή.
Εκεί πιο πέρα, είναι εγκαταλειμμένη μια άμαξα, απόμεινε μόνο ο ένας της τροχός, το κουβούκλιο και το υπερυψωμένο κάθισμα του αμαξηλάτη. Το μαξιλάρι σχεδόν έλιωσε και καλύφτηκε από τα βρύα, και το δέρμα έγινε κόκκινο από την πολυκαιρία.
Ζήτω! Ζήτω η νύχτα των Χριστουγέννων στο σιδηρουργείο του Ekeby!
Πίσω από τις μεταξωτές κουρτίνες του φαρδιού κρεβατιού, κοιμάται ο ταγματάρχης με τη γυναίκα του, την ταγματαρχίνα όπως τη λένε, κοιμούνται και πιστεύουν ότι η πτέρυγα των καβαλιέρων κοιμάται. Οι παραγιοί και οι υπηρέτριες μπορούν να κοιμούνται, βαρυστομαχιασμένοι από το χυλό και την πικρή χριστουγεννιάτικη μπύρα, αλλά όχι και οι κύριοι στην πτέρυγα των καβαλιέρων. Πώς μπορεί κανείς να πιστέψει, ότι η πτέρυγα των καβαλιέρων κοιμάται;
Οι ξεκάλτσωτοι σιδεράδες σταμάτησαν να δουλεύουν τα λειωμένα σίδερα. Τα μαυρισμένα απ’ την καπνιά αγόρια, οι καρβουνοκουβαλητές, παράτησαν τα καρότσια τους. Το μεγάλο σφυρί κρέμεται σαν ένα χέρι με τη γροθιά προς τη σκεπή. Το αμόνι στέκεται αδειανό. Οι φούρνοι δεν ανοίγουν τα κόκκινα στόματά τους για να καταβροχθίσουν το κάρβουνο, ενώ το φυσερό δεν τρίζει. Είναι Χριστούγεννα. Το σιδηρουργείο κοιμάται.
Κοιμάσαι, κοιμάσαι! Κοιμάσαι, άνθρωπέ μου, την ώρα που οι καβαλιέροι είναι ξυπνητοί. Οι μακριές λαβίδες είναι στημένες όρθιες στο πάτωμα με τα κεριά από ξύγκι μπηγμένα στις άκρες. Το αστραφτερό, χάλκινο, εικοσάλιτρο καζανάκι είναι γεμάτο με καρυκευμένο κρασί που σιγοβράζει. Οι γαλαζοκόκκινες φλόγες που ξεπετιούνται απ’ το καζάνι φτάνουν ψηλά, μέχρι το σκοτάδι της σκεπής. Η κορνέτα του συνταγματάρχη Beerencreuttz κρέμεται στο σιδερένιο κοντάρι της σφύρας. Το κίτρινο γλυκόπιοτο πόντσι αστράφτει στη μεγάλη κανάτα σαν λαμπερός ήλιος. Υπάρχουν τραπέζια, υπάρχουν και πάγκοι! Οι καβαλιέροι γιορτάζουν τη χριστουγεννιάτικη βραδιά στο σιδηρουργείο.
Διασκεδάζουν και θορυβούν, υπάρχει μουσική και τραγούδι. Αλλά ο θόρυβος απ’ το ολονύχτιο γλέντι δεν ξυπνάει κανέναν. Όλος ο θόρυβος του σιδηρουργείου πνίγεται μες στο δυνατό βουητό που κάνει το ορμητικό ρεύμα του ποταμού, εκεί πιο έξω.
Διασκεδάζουν και θορυβούν,. Σκέψου τώρα, αν τους έβλεπε η γυναίκα του ταγματάρχη!
Τι περισσότερο; Θα στρωνόταν μαζί τους και θ’ άδειαζε μια κούπα. Πρόκειται για ικανή γυναίκα, δεν αποφεύγει το τολμηρό τραγούδι πάνω στο ποτό, ή μια παρτίδα παιχνιδιού με τ’ αγόρια. Η πλουσιότερη γυναίκα στην περιφέρεια της Värmland, γεμάτη αυτοπεποίθηση σαν άνδρας, υπερήφανη σαν βασίλισσα. Αγαπάει το τραγούδι, τα βιολιά και τα ηχηρά χάλκινα πνευστά. Της αρέσουν το κρασί και το χαρτοπαίγνιο, καθώς  και τα τραπέζια που περιστοιχίζονται από γελαστούς επισκέπτες. Θέλει να βλέπει κατανάλωση στην αποθήκη τροφίμων, χορό και διασκέδαση στην κάμαρα και στο σαλόνι, και την πτέρυγα των καβαλιέρων γεμάτη με καβαλιέρους.
Δες τους, γύρω απ’ τη στρογγυλή κανάτα, ο ένας καβαλιέρος δίπλα στον άλλον καβαλιέρο! Δώδεκα είναι, δώδεκα άνδρες. Δεν πρόκειται για κάποιους εφήμερους, ούτε και ήρωες του συρμού, παρά μόνο για άνδρες, η φήμη των οποίων σβήνει στη Värmland, θαρραλέους άνδρες, δυνατούς άνδρες. 
Δεν έχουν πενιχρές περγαμηνές, αλλά ούτε και κομποδεμένα πουγκιά, είναι φτωχοί άνδρες, ξένοιαστοι άνδρες, καβαλιέροι όλη τη μέρα.
Δεν είναι μαμμόθρεφτοι, ούτε νυσταλέοι κύριοι στα σπίτια τους. Είναι ταξιδευτές, ευχάριστοι άνδρες, ιππότες εκατοντάδων περιπετειών.
Άδεια παραμένει, εδώ και πολλά χρόνια, η πτέρυγα των καβαλιέρων. Το Ekeby δεν αποτελεί πια το ονομαστό καταφύγιο των άστεγων καβαλιέρων. Στα μέρη της Värmland δεν τριγυρνούν πια συνταξιούχοι αξιωματικοί και φτωχοί αριστοκράτες με ξεχαρβαλωμένα παράσημα. Όμως, ας αφήσουμε τους νεκρούς να ζήσουν, ας τους αφήσουμε να αναστηθούν, αυτούς τους χαμογελαστούς, τους ανέμελους, τους παντοτινά νέους!
Πρώτα απ’ όλους, απ’ όσους κάθονται γύρω απ’ την κανάτα με το ποτό, θέλω ν’ αναφέρω τον Bererencreutz, το συνταγματάρχη με τα μεγάλα, άσπρα γένια, το χαρτοπαίχτη και τραγουδιστή των μελωδιών του Bellman. Δίπλα του, το φίλο και συμπολεμιστή του, το σιωπηλό ταγματάρχη και μεγάλο αρκουδοκυνηγό Anders Fuchs. Τον τρίτο στη σειρά, το μικρό  Ruster, τον τυμπανιστή που για πολύ καιρό ήταν υπηρέτης του συνταγματάρχη, αλλά κέρδισε τον τίτλο του καβαλιέρου, χάρη στις ικανότητες που επέδειξε ως ποτοποιός και ως γενικός επιστάτης. Ύστερα από αυτούς, ας αναφερθεί ο γέρος ανθυπασπιστής Rutger von Örneclou, ο γυναικοκατακτητής, ντυμένος με κασκόλ και περούκα, εξοπλισμένος και στολισμένος σαν γυναίκα. Αυτός ήταν απ’ τους πιο έξοχους καβαλιέρους, όπως και ο Kristian Bergh, ο γεροδεμένος λοχαγός που ήταν σαν ένας ήρωας της διασκέδασης, αλλά που ξεγελιούνταν το ίδιο εύκολα όπως οι γίγαντες των παραμυθιών. Παρέα, μ’ αυτούς τους δυο, έκανε συχνά ο μικρός και στρουμπουλός σαν σφαίρα γαιοκτήμονας Julius, πνευματώδης, ευχάριστος, και προικισμένος με φυσικά χαρίσματα ως ομιλητής, ζωγράφος, τραγουδιστής και ανεκδοτολόγος. Αυτός αστειευόταν ευχαρίστως με τον πάσχοντα από ποδάγρα ανθυπασπιστή και τον αφελή γίγαντα.
Εκεί, ήταν επίσης ο μεγάλος Γερμανός Kevenhüller, ο εφευρέτης του αυτόματου βαγονιού και της ιπτάμενης μηχανής, αυτό που τ’ όνομα του ακόμη ηχεί στο θρόισμα των δέντρων του δάσους. Ήταν ένας ιππότης, στην καταγωγή και στην εμφάνιση, με μεγάλα στριφτά μουστάκια, σουβλερή γενειάδα, γερακίσια μύτη και στενά, λοξά μάτια σ’ ένα δίχτυ από διασταυρωμένες ρυτίδες. Εκεί καθόταν και ο μεγάλος πολεμιστής, ο εξάδελφος Kristoffer, ο οποίος δε βγήκε ποτέ του έξω από τους τοίχους της πτέρυγας των καβαλιέρων, εκτός αν επρόκειτο για κανένα κυνήγι αρκούδας, το καρτέρι της οποίας ήταν μια τολμηρή περιπέτεια. Κοντά του, ο θείος Edenhard, ο φιλόσοφος που δεν πήγε στο Ekeby για διασκέδαση και παιχνίδι, παρά για να ολοκληρώσει τη μεγάλη του εργασία στην επιστήμη των επιστημών, απερίσπαστος και αμέριμνος από σκοτούρες διατροφής.
Τελευταίους αναφέρω τους καλύτερους της παρέας. Τον τυφλό Lövenborg, θεοσεβή άνδρα που παραήταν καλός γι’ αυτόν τον κόσμο και καταλάβαινε ελάχιστα από την εξέλιξή του. Τον Lilliecrona, το μεγάλο μουσικό που είχε ένα καλό σπίτι και πάντα το νοσταλγούσε, αλλά παρόλα αυτά, έπρεπε να παραμείνει στο Ekeby, γιατί το πνεύμα του χρειαζόταν πλούτη και ανανέωση για ν’ αντέξει τη ζωή.
Όλοι τους, και οι έντεκα, είχαν αφήσει πίσω τα νιάτα τους και αρκετοί ήταν στα γηρατειά, αλλά ανάμεσα σ’ αυτούς υπήρχε ένας, ο οποίος δεν ήταν μεγαλύτερος από τριάντα χρονών και ακόμα διατηρούσε ακμαίες τις δυνάμεις της ψυχής και του σώματός του. Ήταν ο Gösta Berling, ο καβαλιέρος των καβαλιέρων, ο οποίος μόνος του άξιζε περισσότερο απ’ όλους τους άλλους μαζί. Ήταν ο πιο καλός ομιλητής, τραγουδιστής, μουσικός, κυνηγός, ασυναγώνιστος πότης και παίχτης. Είχε όλες τις αρετές των καβαλιέρων. Ποιον άνδρα θα μπορούσε να βάλει δίπλα του η ταγματαρχίνα!
Κοίταξέ τον τώρα, πάνω στο βήμα του ομιλητή! Βαρύ πέπλο σκότους βυθίζεται από τη μαύρη σκεπή προς το βήμα του ομιλητή. Από αυτή εκεί τη θέση, το ξανθό κεφάλι του θαμποφέγγει, και θυμίζει τους νεαρούς θεούς του φωτός, όταν άρχισαν να διευθετούν το χάος. Λιγνός, ωραίος, έτοιμος για περιπέτειες στέκεται εκεί πάνω!
Μιλάει, όμως, πολύ σοβαρά.
«Καβαλιέροι και αδελφοί! Σε λίγο είναι μεσάνυχτα, το γλέντι άρχισε για τα καλά και είναι ώρα να πιούμε στην υγειά του δέκατου τρίτου στο τραπέζι μας.»
«Gösta, μικρέ αδελφέ!» αναφωνεί ο γαιοκτήμονας Julius. «Δεν υπάρχει δέκατος τρίτος, εδώ είμαστε μόνο δώδεκα.»
«Στο Ekeby πεθαίνει κάθε χρόνο ένα άνδρας», συνεχίζει ο Gösta με πιο στενάχωρη φωνή. «Ένας από τους επισκέπτες της πτέρυγας των καβαλιέρων πεθαίνει, πεθαίνει ένας από τους ευχάριστους, ξένοιαστους και αιωνίως νέους. Και τι θα μπορούσε να γίνει περισσότερο; Οι καβαλιέροι δεν πρέπει να γηράσκουν. Φανταστείτε τα χέρια μας να τρέμουν και να μην μπορούν να σηκώσουν το ποτήρι και τα μάτια μας θολά, να μην μπορούν να ξεχωρίσουν τα τραπουλόχαρτα. Τι αξίζει, τότε, η ζωή για εμάς, και τι αξίζουμε εμείς για τη ζωή; Ένας πρέπει να πεθάνει από τους δεκατρείς που γιορτάζουν τη χριστουγεννιάτικη βραδιά εδώ στο Ekeby, αλλά κάθε χρόνο έρχεται ένας νέος για να συμπληρώσει τον αριθμό μας. Ένας άνδρας, έμπειρος στην τέχνη της διασκέδασης, ένας που να μπορεί να χειριστεί το βιολί και το χαρτί, πρέπει να ‘ρθει και να συμπληρώσει τον αριθμό μας στο ακέραιο. Οι γέρικες πεταλούδες θα έπρεπε να ξέρουν να πεθαίνουν, όσο ο καλοκαιριάτικος ήλιος λάμπει. Στην υγειά του δέκατου τρίτου!»
«Μα, Gösta, είμαστε μόνο δώδεκα», αντείπαν οι καβαλιέροι και δεν σήκωσαν τα ποτήρια τους.
Ο Gösta Berling που τον αποκαλούσαν ποιητή, αν και ποτέ του δεν είχε γράψει ποιήματα, συνέχισε ασυγκίνητος:
«Καβαλιέροι και αδέλφια! Έχετε ξεχάσει, ποιοι είστε; Είστε αυτοί που βαστούν στα χέρια τους τη χαράς της ζωής στη Värmland. Είστε αυτοί που παίζουν τα έγχορδα, κρατάνε το χορό, και κάνουν το τραγούδι και το παιχνίδι να αντηχήσει σ’ όλη τη χώρα. Εσείς καταλαβαίνετε πώς να συγκρατήσετε την καρδιά σας από το χρυσάφι και τα χέρια σας από τη δουλειά. Αν δεν υπήρχατε εσείς,  ο χορός θα πέθαινε, το καλοκαίρι θα πέθαινε, τα τριαντάφυλλα θα πέθαιναν, το χαρτοπαίγνιο θα πέθαινε, το τραγούδι θα πέθαινε, και σ’ αυτήν εδώ την ευλογημένη χώρα, δεν θα υπήρχε τίποτε άλλο, εκτός από σίδερο και βιομήχανους σιδήρου. Η χαρά θα ζήσει όσο κι εσείς. Εδώ κι έξι χρόνια γιορτάζω τη βραδιά των Χριστουγέννων στο σιδηρουργείο του Ekeby και ποτέ άλλη φορά δεν αρνήθηκε κανείς να πιει για τον δέκατο τρίτο.»
«Μα, Gösta», φώναζαν αυτοί, «τη στιγμή που είμαστε δώδεκα, πώς θα πιούμε για τον δέκατο τρίτο;»
Το πρόσωπο του Gösta δείχνει πολύ ανήσυχο.
«Είμαστε μόνο δώδεκα;» λέει. «Γιατί; Θα ξεριζωθούμε από τη γη; Τον επόμενο χρόνο θα μείνουμε μόνο έντεκα, και τον παραπάνω μόνο δέκα; Τ’ όνομά μας θα γίνει παραμύθι; Θα εξοντωθεί η παρέα μας; Καλώ αυτόν, τον δέκατο τρίτο, γιατί συμβαίνει εγώ  να πίνω από την κούπα του. Καλώ αυτόν που θα συμπληρώσει την παρέα των καβαλιέρων, τον καλώ ακόμα κι αν βρίσκεται στα βάθη της θάλασσας ή στα έγκατα της γης, ψηλά στον ουρανό ή και κάτω στην κόλαση.»
Τότε ακούγεται θόρυβος μέσα από την καμινάδα και μ’ ένα χτύπημα γερό ανοίγει το πορτάκι του χωνευτηρίου, για να έρθει ο δέκατος τρίτος!
Έρχεται τριχωτός, με ουρά και αλογίσιες οπλές, με κέρατο και σουβλερή γενειάδα, και στο αντίκρισμά του οι καβαλιέροι τινάζονται πάνω με μια κραυγή.
Με ασυγκράτητο ενθουσιασμό ο Gösta Berling πανηγυρίζει:
«Ο δέκατος τρίτο ήρθε. Στην υγειά του δέκατου τρίτου!»
Έτσι ήρθε ο γνώριμος εχθρός των ανθρώπων, ήρθε κοντά στους τολμηρούς που διαταράσσουν την γαλήνη της ιερής νύχτας. Φίλος με τις μάγισσες των γαλάζιων λουλουδιών απ’ τη Blåkulla , καταγράφει τις σημειώσεις του με αίμα πάνω σε ολόμαυρο χαρτί. Εφτά μέρες συνέχεια,  χόρευε με την κόμισσα του Ivarsnäs, και οι εφτά παπάδες που πήγαν να τον διώξουν από εκεί, δεν μπορούσαν. Τώρα, ήρθε εδώ.
Στη θέα του, οι σκέψεις φτερούγιζαν βιαστικά στα γέρικα, ριψοκίνδυνα κεφάλια των καβαλιέρων. Αναρωτιόντουσαν για χάρη ποιανού ήταν αυτός έξω, αυτή τη νύχτα.
Μερικοί απ’ τους καβαλιέρους ήταν έτοιμοι να το βάλουν στα πόδια από τον τρόμο, όμως, σύντομα κατάλαβαν, ότι ο κερασφόρος δεν ήρθε για να τους πάρει στο σκοτεινό του βασίλειο, αλλά τον τράβηξαν τα τσουγκρίσματα των ποτηριών και τα τραγούδια που άκουσε. Ήθελε ν’ απολαύσει την χαρά των ανθρώπων, τούτη την ιερή χριστουγεννιάτικη νύχτα, και να πετάξει το φορτίο της διακυβέρνησης αυτές τις ώρες της χαράς.
Ω, καβαλιέροι, καβαλιέροι, ποιος από εσάς θυμάται καλύτερα, ότι είναι νύχτα των Χριστουγέννων;  Οι άγγελοι τραγουδούν για τους ποιμένες των αγρών. Τα παιδιά ξαπλώνουν και αγχώνονται στη σκέψη, μήπως κοιμηθούν βαθιά και δεν ξυπνήσουν στην ώρα τους για το θαυμάσιο ύμνο του όρθρου. Σύντομα είναι η ώρα ν’ ανάψουν τα χριστουγεννιάτικα φώτα στην εκκλησία της Γέφυρας. Πολύ πιο μακριά, στο σπιτάκι του δάσους, το αγόρι κάθισε το απόγευμα κι έφτιαξε μία λαμπάδα από ρητίνη, με την οποία θα φωτίσει το κορίτσι του, στο δρόμο τους προς την εκκλησία. Σε όλα τα σπίτια, οι σπιτονοικοκυρές βάλανε κηροπήγια με κεριά στα παράθυρα, έτοιμα για άναμμα, όταν οι εκκλησιαζόμενοι θα περνούν από κοντά. Ο ψάλτης παίρνει στο κρεβάτι του ύπνου του τους χριστουγεννιάτικους ψαλμούς, κι ο γέρος πρωτοπρεσβύτερος, ξαπλωμένος, δοκιμάζει αν έχει ακόμη φωνή για την τελετή. «Δόξα σοι ο Θεός ημών και επί γης ειρήνη εν ανθρώποις ευδοκία»
Ω, καβαλιέροι! Θα ήταν καλύτερα για εσάς, τούτη τη γαλήνια νύχτα, να μένετε ήσυχοι στα κρεβάτια σας, παρά να συναναστρέφεστε με τον ηγεμόνα των κακών!
Όμως, αυτοί τον υποδέχονται με επιφωνήματα καλωσορίσματος, όπως έκανε κι ο Gösta. Του προσφέρουν μια κούπα γεμάτη με ζεστό καρυκευμένο κρασί. Κάνουν χώρο για να πάρει τη θέση του τιμώμενου προσώπου στο τραπέζι τους, και τον κοιτάζουν με χαρά, λες και το άσχημο, σατυρικό πρόσωπό του φέρει τα γλυκά χαρακτηριστικά που είχαν οι νεανικοί τους έρωτες.
Καλοπερνάει ο κερασφόρος. Από την αρχοντική θέση που βρίσκεται, γέρνει προς την άμαξα πίσω του, και από το κάθισμα του αμαξηλάτη, παίρνει με τα νυχάτα χέρια του τη γεμάτη κρασοκανάτα και τη φέρει στα χαμογελαστά χείλη του.
Και φυσικά, ο Gösta Berling βγάζει λόγο γι αυτόν.
«Τη χάρη σας», λέει, «την περιμένουμε εδώ και πολύ καιρό στο Ekeby, γιατί δύσκολα, βέβαια, έχετε πρόσβαση σε άλλον παράδεισο. Εδώ ζούμε χωρίς να σπέρνουμε και να γνέθουμε, όπως πιθανόν, ήδη, γνωρίζει η μεγαλειότητά σας. Εδώ, τα στόματα καταβροχθίζουν τα τηγανητά σπουργίτια το ένα μετά το άλλο. Εδώ, τριγύρω στα ρυάκια και στα ορμητικά ποτάμια ρέει η πικρή μπύρα και το γλυκό κρασί. Εδώ είναι ένας καλός τόπος, ας το σημειώσει αυτό η χάρη σας!
Εμείς οι καβαλιέροι, πραγματικά σας περιμέναμε και για έναν άλλο λόγο, γιατί σχεδόν δεν συμπληρώναμε τον αριθμό μας. Βλέπετε, ότι εμείς είμαστε κάπως ανώτεροι από τους άλλους τριγύρω μας, είμαστε η αρχαία δωδεκάδα του ποιήματος που συνεχίζεται μέσα απ’ όλες τις εποχές. Δώδεκα ήμασταν, όταν εξουσιάζαμε τον κόσμο πάνω από τις συννεφιασμένες κορφές του Ολύμπου, δώδεκα πουλιά  ήμασταν που ζούσαμε στη πράσινη κορόνα της Yggdrasil Όπου και να πήγαινε το ποίημα, εμείς ακολουθούσαμε. Δώδεκα δεν καθόμασταν γύρω από τη στρογγυλή τράπεζα του Αρθούρου; Δώδεκα δεν ήμασταν, οι σωματοφύλακες ιππότες του Καρόλου του Μεγάλου; Ένας από εμάς ήταν ο Θωρ κι ένας άλλος ο Δίας, τέτοιοι έπρεπε να είμαστε, για να μπορούν να μας βλέπουν ακόμα και σήμερα. Νιώθει κανείς την αίγλη των θεών μέσα στη φτώχεια του, το λεοντόκαρδο στη σκιά του γαιδάρου. Οι καιροί μας έπαιξαν άσχημα παιχνίδια, αλλά εμείς μείναμε εκεί, το σιδηρουργείο έγινε Όλυμπος και η πτέρυγα των καβαλιέρων Valhall .
Για χάρη σας, δεν συμπληρώσαμε τον αριθμό. Όλοι γνωρίζουν πιθανόν, ότι στη δωδεκάδα του ποιήματος πάντα πρέπει να υπάρχει ένας Λόκ, ένας Προμηθέας. Αυτόν τον έχουμε στερηθεί.
Χαιρετώ τη χάρη σας και σας καλωσορίζω!»
«Κοίτα, κοίτα!» λέει ο καταχθόνιος. «Τόσο εντυπωσιακά λόγια, εντυπωσιακά λόγια! Κι εγώ που δεν έχω το χρόνο ν’ απαντήσω! Δουλειές, παιδιά, δουλειές. Πρέπει να φύγω αμέσως,  αν είχα χρόνο θα ήμουνα στην υπηρεσία σας ευχαρίστως, σε όποιον ρόλο θέλετε. Ευχαριστώ για τη βραδιά, παλιο- πολυλογάδες! Τα λέμε, πάλι!»
Οι καβαλιέροι τον ρώτησαν τότε, πού σκοπεύει να πάει, κι εκείνος τους απάντησε, ότι η ευγενής ταγματαρχίνα, η αρχόντισσα του Ekeby, τον περιμένει για ν’ ανανεώσει το συμβόλαιό της.
Μεγάλος θαυμασμός κυρίεψε του καβαλιέρους.
Η ταγματαρχίνα του Ekeby είναι μια αυστηρή και ικανή γυναίκα. Μπορεί ν’ αντέξει στους φαρδιούς ώμους της ένα βαρέλι σίκαλη. Συνοδεύει τα φορτία μεταλλεύματος σε όλη τη μακρινή διαδρομή από τα ορυχεία του βουνού μέχρι το Ekeby. Κοιμάται σαν αρχέγονη αγρότισσα στο πάτωμα του αχερώνα μ’ ένα τσουβάλι για προσκέφαλο. Το χειμώνα φροντίζει για το ξυλοκάρβουνο και το καλοκαίρι δεν το έχει σε τίποτα ν’ ανέβει σε μια σχεδία από κορμούς δέντρων για το Löven. Είναι μια γυναίκα που απαιτεί σεβασμό. Βρίζει σαν παιδί του δρόμου και διοικεί σαν βασιλιάς τα εφτά της σιδηρουργεία και τα αγροκτήματα των γειτόνων της, διοικεί την ενορία της και τις γειτονικές ενορίες, ναι, βέβαια, ολόκληρη την όμορφη Värmland. Για τους άστεγους καβαλιέρους ήταν σαν μητέρα, γι’ αυτό κι αυτοί κρατούν κλειστά τ’ αφτιά τους, όταν τη διαβάλουν, ότι έχει συνάψει συμβόλαιο με το διάβολο.
Τον ρωτούν, λοιπόν, με μεγάλο θαυμασμό, τί είδους συμβόλαιο έχει κάνει με αυτήν.
Κι αυτός τους απαντάει, ο μαυροφόρος, ότι χάρισε στην ταγματαρχίνα τα εφτά σιδηρουργεία, με την υπόσχεση ότι εκείνη θα του έστελνε μια ψυχή κάθε χρόνο.
Ω, τι τρόμος είναι αυτός που πλακώνει μεμιάς τις καρδιές των καβαλιέρων!
Το γνώριζαν φυσικά, αλλά δεν το είχαν καταλάβει πρωτύτερα.
Στο Ekeby πεθαίνει κάθε χρόνο ένας άνδρας, ένας από τους φιλοξενούμενους στην πτέρυγα των καβαλιέρων πεθαίνει, πεθαίνει ένας από τους χαρούμενους, ξένοιαστους και παντοτινά νέους. Και τι θα μπορούσε να γίνει περισσότερο; Οι καβαλιέροι δεν πρέπει να γηράσκουν. Φανταστείτε τα χέρια τους να τρέμουν και να μην μπορούν να σηκώσουν το ποτήρι και τα μάτια τους θολά, να μην μπορούν να ξεχωρίσουν τα τραπουλόχαρτα. Τι αξίζει τότε η ζωή γι’ αυτούς, και τι αξίζουν αυτοί για τη ζωή; Οι πεταλούδες πρέπει να ξέρουν να πεθαίνουν όσο ο ήλιος λάμπει.
Τώρα, όμως, τώρα καταλάβανε τη σωστή σημασία των πραγμάτων.
Αλίμονο σ’ αυτή τη γυναίκα! Γι’ αυτό, λοιπόν, τους καλοταΐζει, γι’ αυτό τους ποτίζει με την πικρή της μπύρα και το γλυκό της κρασί. Από τα σαλόνια της χαρτοπαιξίας και του ποτού, οι καβαλιέροι τρικλίζουν και γλιστρούν στον κάτω κόσμο, ένας κάθε χρόνο, ένας για κάθε χρόνο που φεύγει.
Αλίμονο σ’ αυτή τη γυναίκα, τη μάγισσα! Όταν αυτοί κατέφτασαν εδώ στο Ekeby, ήταν δυνατοί και λαμπροί άνδρες και τώρα χάνονται, γιατί αυτή τους διέφθειρε. Την ώρα που βυθίζονται στο κρεβάτι του θανάτου, τα μυαλά τους είναι σαν σφουγγάρια, τα πνευμόνια τους στεγνά σαν στάχτη και το πνεύμα τους σκοτεινιασμένο, έτοιμοι για το μακρύ ταξίδι, χωρίς ελπίδα, χωρίς ψυχή, χωρίς τιμή.
Αλίμονό της! Τέτοιοι ήταν εκείνοι που πέθαναν, ήταν οι καλύτεροι απ’ όλους αυτούς εδώ, αλλά και τούτοι που με τη σειρά τους θα πεθάνουν σαν κι εκείνους.
Όμως, οι καβαλιέροι δεν στέκονται πια παραλυμένοι στη σκιά του τρόμου.
«Βασιλιά των κατάδικων!» φωνάζουν. «Τέρμα στα αιματοβαμμένα συμβόλαια μ’ αυτή τη μάγισσα. Θα πεθάνει.» Ο Kristian Bergh, ο δυνατός λοχαγός, πήρε τη βαρύτερη βαριά του σιδηρουργείου στον ώμο. Θα την κοπανήσει στο κρανίο της μάγισσας, κι έτσι θα βάλει τέλος στις θυσίες των ψυχών.
«Κι εσένα τον ίδιο, θα σου ταίριαζε το σφυροκόπημα, κερασφόρε! Να σε κρατάμε με τανάλιες ακίνητο πάνω στ’ αμόνι, ν’ αρπάξουμε το στειλιάρι με τη βαριά και ν’ αρχίσουμε το σφυροκόπημα. Μόνο έτσι θα μάθεις, τι σημαίνει να καταδιώκεις τις ψυχές των καβαλιέρων.»
Όλοι γνωρίζουν από παλιές ιστορίες, ότι ο μαύρος κύριος φοβάται το σφυροκόπημα.  Φωνάζει τον Kristian Bergh να γυρίσει πίσω κι αρχίζει να διαπραγματεύεται με τους καβαλιέρους.
«Πάρτε τα εφτά σιδηρουργεία γι’ αυτή τη χρονιά, πάρτε τα δικά σας, καβαλιέροι, και δώστε μου την ταγματαρχίνα!»
«Πιστεύεις ότι είμαστε το ίδιο πρόστυχοι σαν κι αυτήν;» φωνάζει ο λοχαγός Julius. «Θέλουμε όλα τα σιδηρουργεία και όλο το Ekeby δικά μας, μα το θέμα της ταγματαρχίνας μπορείς να το χειριστείς μόνος σου».
«Τι λέει ο Gösta, τι λέει ο Gösta;», ρωτάει ο τυφλός Lövenborg. «Ο Gösta Berling πρέπει να μιλήσει! Πρέπει να ακουστεί η γνώμη του για μια τόσο σημαντική απόφαση.»
«Αυτό είναι τρέλα», λέει ο Gösta Berling. «Καβαλιέροι, μη πιάνεστε κορόιδα απ’ αυτόν. Τι έχουμε εμείς εναντίον της ταγματαρχίνας; Μπορούμε να κάνουμε όπως θέλουμε με τις δικές μας ψυχές, αλλά, κατά τη γνώμη μου, δεν θα πρέπει να γίνουμε αχάριστοι και ελεεινοί και να συμπεριφερθούμε σαν παλιάνθρωποι και προδότες. Το φαγητό της ταγματαρχίνας που έφαγα για πολλά χρόνια, δεν μου επιτρέπει να την προδώσω.».
«Να πάς στο διάολο, Gösta, αν θέλεις έτσι! Θα προτιμούσαμε να κυβερνήσουμε μόνοι μας το Ekeby.»
«Μα, είστε τόσο πολύ θυμωμένοι, ή έχετε χάσει εντελώς τα μυαλά σας; Πιστεύετε ότι αυτό είναι αλήθεια; Πιστεύετε ότι αυτός εκεί είναι ο καταχθόνιος; Δεν καταλάβατε ότι όλα αυτά είναι ένα διαβολεμένο ψέμα;»
«Κοίτα, κοίτα» λέει ο μαυροφόρος, «αυτός εκεί ούτε που το σκέφτηκε ότι το τέλος του πλησιάζει, παρόλο που βρίσκεται στο Ekeby εδώ κι εφτά χρόνια. Δεν καταλαβαίνει πόσο μακριά έφτασε.»
«Ω, λίγο σεβασμό λεβέντη! Ξέρεις, ότι συμμετείχα κι ο ίδιος για να σε χώσουμε στο φούρνο εκεί μέσα!»
«Λες κι αυτό θα έκανε τη διαφορά, λες κι εγώ δεν θα ήμουνα το ίδιο καλός διάβολος όπως κάποιος άλλος. Λοιπόν, άνδρες, εσύ Gösta Berling είσαι πάντα σταθερός, εσύ. Έχεις ήδη γίνει ωραίος με τη φροντίδα της ταγματαρχίνας.»
«Αυτή μ’ έσωσε» λέει ο Gösta. «Τι θα έκανα χωρίς αυτήν;»
«Δεν βλέπεις που κι αυτή είχε τους λόγους της να σε κρατήσει στο Ekeby; Εσύ μπορείς να δελεάσεις πολλούς στην παγίδα. Έχεις μεγάλα χαρίσματα. Μια φορά προσπάθησες να ξεφύγεις απ’ αυτήν, την έκανες να σου δώσει ένα αγρόκτημα, κι έγινες εργάτης, ήθελες να έχεις το δικό σου ψωμί. Κάθε μέρα που αυτή περνούσε δίπλα από το αγρόκτημα, είχε μαζί της για παρέα όμορφα κορίτσια. Μια φορά ήταν μαζί της και η Marianne Sinclaire. Τότε εσύ πέταξες το φτυάρι και τη φόρμα της δουλειάς, Gösta Berling, και ξανάγινες καβαλιέρος.»
«Η ζωή πάει μπροστά, ανόητε!»
«Ναι, μα και βέβαια η ζωή πήγε μπροστά εκεί. Ύστερα ήρθες στο Borg, όπου έγινες πληροφοριοδότης του Henrik Dohna και παραλίγο να γίνεις γαμπρός της κόμισσας Märta. Ποιος ήταν εκείνος που έγινε η αιτία ν’ ακούσει η Ebba  Dohna, ότι ήσουνα καθαιρεμένος ιερέας, κι έτσι σου είπε το όχι; Ήταν η ταγματαρχίνα, Gösta Berling. Αυτή ήθελε να σε πάρει πίσω.»
«Σιγά το θέμα!» λέει ο Gösta, «Η Ebba Dohna πέθανε ύστερα από λίγο καιρό. Παρόλα αυτά, δεν την έκανα ποτέ δική μου.»
Τώρα, ο μαυροντυμένος σκύβει κολλητά πάνω του και σφυρίζει κατάμουτρα στο πρόσωπό του: «Πέθανε, ναι, βέβαια, πέθανε. Σκοτώθηκε για χάρη σου, αυτό έκανε, αλλά αυτά δεν τα έχουν πει, μέχρι τώρα.»
«Δεν είσαι και τόσο ανίκανος διάβολος», λέει ο Gösta.
«Σου λέω, ότι όλα τα είχε κανονίσει η ταγματαρχίνα. Σε ήθελε πίσω στην πτέρυγα των καβαλιέρων.»
Ο Gösta έβαλε τα γέλια.
«Δεν είσαι και τόσο ανίκανος διάβολος», φωνάζει αγριεμένος. Γιατί να μην κάνουμε συμβόλαιο μαζί σου; Μπορείς βέβαια να μας εξασφαλίσεις τα εφτά σιδηρουργεία, αν έτσι το ευαρεστείσαι.»
«Καλά κάνεις, που δεν αντιστέκεσαι άλλο στην ευτυχία!»
Οι καβαλιέροι ανάσαναν ξαλαφρωμένοι. Χωρίς τον Gösta δεν μπορούσαν να κάνουν τίποτα. Αν αυτός δεν έδινε τη συγκατάθεσή του, δεν θα υπήρχε ούτε συμφωνία. Και δεν ήταν μικρή υπόθεση για τους πάμφτωχους καβαλιέρους, να αποκτήσουν και να ορίζουν εφτά σιδηρουργεία.
«Προσέξτε τώρα», λέει ο Gösta, «παίρνουμε τα εφτά σιδηρουργεία για να σώσουμε τις ψυχές μας και όχι για να γίνουμε βιομήχανοι που υπολογίζουν το χρήμα και ζυγίζουν το σίδερο. Ούτε οι πενιχρές περγαμηνές αλλά ούτε και τα γεμάτα κομποδεμένα πουγκιά είναι για εμάς, είμαστε καβαλιέροι, καβαλιέροι θα παραμείνουμε!»
«Σοφά λόγια», μουρμουρίζει ο μαυροφορεμένος.
«Αν γι’ αυτό το λόγο, θέλεις να μας δώσεις τα εφτά σιδηρουργεία για ένα χρόνο, τότε τα δεχόμαστε, αλλά πρόσεχε, αν σε αυτό το διάστημα κάνουμε κάτι που δεν ταιριάζει σε καβαλιέρους, αν κάνουμε κάτι που φαίνεται εξυπνάδα ή μόνο για το συμφέρον ή γιαγιακίστικο, τότε, μόλις τελειώσει η χρονιά, μπορείς να μας πάρεις και τους δώδεκα και να δώσεις τα σιδηρουργεία σε όποιον θέλεις.»
Ο καταχθόνιος έτριβε τα χέρια του με  χαρά!
«Αλλά, αν είμαστε σε όλα μας αληθινοί καβαλιέροι», συνεχίζει ο Gösta, «δεν θα μπορείς ποτέ άλλη φορά να κάνεις συμβόλαια για το Ekeby, και γι’ αυτόν εδώ το χρόνο, δεν θα πάρεις μισθό, ούτε από εμάς, ούτε από την ταγματαρχίνα.»
«Είναι σκληρό» λέει ο καταχθόνιος. «Ω, αγαπητέ Gösta, μάλλον θα έπρεπε να πάρω μια ψυχή, μία και μόνο μία, φτωχή ψυχούλα! Μάλλον θα μπορούσα να πάρω την ταγματαρχίνα, αλήθεια, γιατί είσαι φειδωλός με την ταγματαρχίνα;»
«Εγώ δεν κάνω παζάρια με τέτοια εμπορεύματα, όχι εγώ», βρυχάται ο Gösta, «αν όμως, θέλεις να πάρεις κάποιον, πάρε το γερο Sintram από το Fors, είναι έτοιμος, αυτό έχω να σου απαντήσω.»
«Βρε για δες που φαίνεται ν’ ακούει», λέει ο μαυροντυμένος χωρίς να παίξει ούτε το μάτι του. «Καβαλιέροι ή Sintram, θα μπορούσαν να κονταροχτυπηθούν μεταξύ τους. Θα έχουμε μια καλή χρονιά.»
Έτσι, υπογράφεται ένα συμβόλαιο με αίμα, με το μικρό δαχτυλάκι του Gösta Berling, πάνω στο ολόμαυρο χαρτί του καταχθόνιου και με την από χήνας φτερό πένα του.»
Κι αφού έγιναν όλα αυτά, οι καβαλιέροι πανηγυρίζουν. Όλα τα καλά του κόσμου είναι τώρα δικά τους, για ένα ολόκληρο χρόνο, και για το ύστερα, βέβαια, κάτι θα γίνει.
Κάνουν στην άκρη τις καρέκλες, κάνουν έναν κύκλο γύρω από τη μεγάλη χύτρα που βρίσκεται ακριβώς στη μέση του μαύρου πατώματος, κι ο χορός ανάβει άγρια τριγύρω της. Στη μέση του κύκλου χορεύει ο καταχθόνιος με ψηλά χοροπηδήματα, και τελικά πέφτει φαρδιά πλατιά δίπλα στη χύτρα, τη στριφογυρίζει όπως είναι ξαπλωμένος και πίνει.
Τότε ξαπλώνει δίπλα του ο Beerencreutz και το ίδιο κάνει και Gösta Berling, και μετά απ’ αυτόν ξαπλώνουν όλοι κάτω σε κύκλο γύρω από τη μεγάλη χύτρα, και τη στριφογυρίζουν από στόμα σε στόμα. Τελικά, με μια σπρωξιά η χύτρα ξεφεύγει από τα χέρια τους και πέφτει κάτω. Το ζεστό, κολλώδες κρασί ξεπλένει τους ξαπλωμένους.
Όταν αυτοί βρίζοντας σηκώνονται όρθιοι, ο καταχθόνιος είχε κάνει φτερά, αλλά οι χρυσές  υποσχέσεις του αιωρούνταν σαν λαμπερά στέμματα πάνω από τα κεφάλια των καβαλιέρων. 
(Μετάφραση: Οδ. Παπαθανασίου)


Blåkulla, καταφύγιο των μαγισσών, συνήθως θεωρείται ότι ήταν ένα νησί στον πορθμό του Κάλμαρ, το οποίο ονομάζεται Blå Jungfrun (σημ. μτφρ.).

Yggdrasil ήταν στην αρχαία σκανδιναβική μυθολογία «το δέντρο του κόσμου», μία τεράστια φλαμουριά που το κλωνάρια της απλώνονταν σε όλον τον κόσμο (σημ. μτφρ).

Αναφέρεται στην αγγλική λογοτεχνία του μεσαίωνα, Ο Αρθούρος, οι δώδεκα ιππότες και το στρογγυλό τραπέζι (σημ. μτφρ.)

Valhall αναφέρεται στη σκανδιναβική μυθολογία. Κατοικία του θεού Odin, όπου υποδέχονταν τις ψυχές των ηρώων (σημ. μτφρ)

 

.