Tips...tips...tips...

Christian Callmer skrev om Björnstahl och hans resa till Thessalien en artikel i Lychnos 1946/7. Här, hänvisar vi till den grekiska översättningen av den ovannämnda.

O Σουηδός Christian Callmer έγραψε για τον Björnastahl και το ταξίδι του στη Θεσσαλία ένα άρθρο στο περιοδικό Lychnos 1946/7. Το σουηδικό κείμενο μεταφράστηκε από τον Ι.Θ. Κακριδή και δημοσιεύτηκε στα Μακεδονικά 1956/Γ΄, υπάρχει σε ηλεκτρονική μορφή στην ιστοσελίδα της Εταιρείας Μακεδονικών Σπουδών, www.ems.gr, και σε μορφή PDF, στον σύνδεσμο που ακολουθεί:
Christian Callmer

 

barlaammeteora

a. Barlaamklostret (foto: 2000)
b. Klostret Hagios Barlaam, efter en teckning av den ryske munken Barsky, 1745.
(Επετηρίς Εταιρείας Βυζαντινών Σπουδών 1932, σ.389) (

Μετέωρα

  • Utdrag ut Björnstahls brev till envoyén Ulric Celsing i Konstantinopel (1779)
  • Επιστολή του Björnstahl στο Σουηδό επιτετραμμένο στην Κων/πολη, Ulric Celsing, 1779 (απόσπασμα)

Jacob Jonas Bjoernstaahls brev från Meteora (1779)

Det är säkert för första gången, som Hr. Env. Får ett brev skrifvit på en af de högsta och brantaste klippor, som likväl konsten och nitälskan att skaffa afsöndring ifrån allt verldsens buller, gjort bebodd för flere hundrade år tillbaka. Det är nu flera veckor, som jag flyttar från den ena klippan till den andra, endast för att känna desse verldenes underligheter, om icke under, som dock äro så obekante i den upplysta delen av Europen, derest man aldrig hört det nämnas. Det är ifrån de Graekiska Klostren Meteora, som jag har den äran uppvakta H. Env. De ligga 4 stunder ifrån staden Triccala uti Thessalien och äro flere till antalet, belägne nära intill hvarandra, men hvart och ett på sitt särskilta höga berg, och hafva icke kommunication med hvarann. Ty ett stort svalg är befästadt emellan dem af sjelfva naturen. Och hafva de ingn ingång, men en uppgång, som är den förärligaste i verlden för en menniska, som icke kan flyga, Den som vill besöka dessa stela klipor, sättes i ett nät och hissas med ett tag upp i högden till 33 famnar. Mången, som kommit hit af nyfikenhet, har hisnat vid sjelfva beskådandet av desse luftslott och icke vågar resa vidare i högden. Ibland andre den bekante Montagu, som icke så lätt äljest lät avskräcka sig ifrån de svårigheter som resor medföra. Men här måste denne nyfinke Ängelsman gifva sviga och lät sig benöija med att bese sjelfva läget nedanföre. Min Janitschar, som äljest icke är rädd, vågade sig icke upp efter mig uti det första klostret, jag besökte, utan ropade ideligen: istagfur ullah. Men nu sedan han vänjt ögat att ständigt se dessa bebodde klippor, har han låtit sig vindas upp i de öfriga. Det är sannerligen lika som man skulle bereda sig till döden, hvarje gång man begifver sig på en sådan underlig och ovanlig resa. Och ingen kan utan försräckelse se sig svinga i luften på en så förskräckelig högd både vid upp- och nedfarten.

Desse kloster äro belägne på en den vackraste ort i verlden och hafva den härligaste utsickt på den vackraste fält och vingårdar i de djupa dalarne emellan bergen; och floden Peneus, rinnande ifrån berget Pindus, som är allenast några stunder härifrån, skär de blomstrande dalarne mitt itu med sitt sakta och klara vatten. Och på alla sidor äro berg, betäckte med en evig snö, som gör med de gröna blomsterfälten den vackratse kontrast för ögat. Men det är ock endast för ögat. Ty äljest äro desse klostren så afskilde ifrån den öfriga delen av verlden och all dess oro och fåfänga, som de äro ett stycke vägs till himmelen, och tyckes icke kunna inblåsa andra tankar än dem som äro stälde till högden och till det andra lifvet. De äro lika så säkre för allt anfall af fiender, hvilket nu försannades i Albanesernes och Arnauternes upror, då alla förnäme i städerne flytte till desse fästen i luften för att vara trygga. Ty de äro otillgängelige för den största krigshär.

Hr Env. lärer undra på, att jag begifvit mig på sådane hallsbråkande resor och blifvit en luftens innevånare utan att hafva vingar. Men nyfikenheten, som gjort mig till en flytfogel nu i 12 runda år och som ökas dess mer, ju mer jag reser, har och fört mig hit. Det är dock icke endast för att se möjligheten deraf, att slott kunna vara byggde i luften, tvärt emot det vanliga ordspråket, icke heller för att göra mig till Eremit för alltid, som jag kommit hit utan det är för att eftespana den äldre verldens och det menskeliga snillets urkunder, hvaraf sådane kloster bifvit gemenligen nedlagsplatser i en tid, då få andra än munkar och prester kunde läsa och skrifva. Jag har ock här funnit det jag sökte. Och om dess Bibliothequer icke äro så store som våre, äro de dock mycket mera bessynerlige, som de äro aldeles obekante och innehålla handskrefne documente. Ju mera jag gräfver i dessa vetenskaps magasiner, ju mera fynder och upptäckter gör jag. Och min nyfikenhet har så mycket mera fått förnöja sig här, som desse äro förste Graekiske Bibliotequer jag sett och betraktat samt fått tillfälle att noga lära känna den Österländska kyrkans, det är den älsta, bruk och urkunder. Uti samma afsigter tänker jag sedan begifva mig till berger Athos, ditt Hr Env. varit så god och gifvitmig flere recommendationsbref.

Ett utdrag ur Björnståhls brev från Meteoraklostren till envoyén Ulric Celsing i Konstantinopel (Konc. I LUB saml. Björnståhl. Brevet är här med några smärre ändringar och uteslutningar av upprepningar.)

Επιστολή του Jacob Jonas Bjoernstaahl από τα Μ ε τ έ ω ρ α (1779)

Είναι σίγουρα η πρώτη φορά που ο κ. Πρέσβυς παίρνει ένα γράμμα που γράφτηκε πάνω σ’ ένα από τα πιο ψηλά και τα πιό απόκρημνα βράχια που κατοικήθηκαν εδώ και αρκετές εκατονταετίες, χάρη στην τέχνη και το ζήλο των ανθρώπων για απομόνωση από τα εγκόσμια. Είναι τώρα αρκετές εβδομάδες που πάω από τον έναν βράχο στον άλλον, μόνο και μόνο για να αισθανθώ τα παράξενα αυτού του κόσμου, αν και πρόκειται μάλλον για θαύματα, τα οποία είναι μάλλον εντελώς άγνωστα στα φωτισμένα μέρη της Ευρώπης - αν έχει γίνει λόγος γι’ αυτά καμιά φορά. Έχω την τιμή να συγχαρώ τον κ. Πρέσβυ από τα Ελληνικά Μοναστήρια στα Μετέωρα. Βρίσκονται 4 stunder κοντά στη θεσσαλική πόλη Τρίκαλα και είναι κάμποσα στον αριθμό. Το ένα βρίσκεται κοντά στο άλλο, αλλά το καθένα πάνω στο δικό του ψηλό βράχο, χωρίς επικοινωνία μεταξύ τους γιατί τα χωρίζει μια μεγάλη φυσική άβυσσος. Δεν έχουν κάποια κανονική είσοδο παρά μόνο μία άνοδο, που είναι η πιο φοβερή για τον άνθρωπο, αφού αυτός δεν μπορεί να πετάξει. Όποιος θέλει να επισκεφτεί αυτούς τους αγέρωχους βράχους, τον βάζουν σ’ ένα δίχτυ και τον ανεβάζουν μεμιάς πάνω σε 33 οργιές ύψος. Αρκετοί που έχουν έρθει εδώ από περιέργεια έχουν λιποθυμήσει, μόνο στη θέα αυτών των αέρινων παλατιών, και δεν έχουν αποτολμήσει ν’ ανεβούν στην κορυφή. Ανάμεσα σ’ άλλους και ο γνωστός Bontagu, ο οποίος δεν αποθαρρύνονταν και τόσο εύκολα από τις δυσκολίες που έχουν τα ταξίδια. Εδώ, όμως, αυτός ο περίεργος Άγγλος πρέπει να δίστασε και αρκέστηκε ν’ απολαύσει το θέαμα από κάτω. Ο γενίτσαρός μου, ο οποίος άλλωστε δε φοβάται, δεν τόλμησε ν’ ανεβεί πάνω στο πρώτο μοναστήρι, όπου εγώ ανέβηκα, αλλά φώναζε αδιάκοπα “Παρακαλώ, ούτε λόγος”. Αλλά τώρα αφού το μάτι του συνήθισε να βλέπει μόνιμα αυτούς τους κατοικημένους βράχους, αφέθηκε να τον τραβήξουν πάνω στα υπόλοιπα μοναστήρια. Είναι αληθινά σαν να προετοιμάζεται κανείς για το θάνατο, κάθε φορά που ξεκινάει για τέτοιο παράξενο και ασυνήθιστο ταξίδι. Και κανένας δεν μπορεί χωρίς τρόμο να δει τον εαυτό του να στριφογυρίζει στον αέρα σε ένα τόσο φοβερό ύψος, και κατά την άνοδο και κατά την κάθοδο.

Τα μοναστήρια αυτά βρίσκονται σ’ ένα από τα ομορφότερα μέρη του κόσμου και έχουν την καλύτερη θέα προς το πιο όμορφο τοπίο με τ’ αμπέλια στις βαθιές κοιλάδες, ανάμεσα στα βουνά. Ο ποταμός Πηνειός, ρέοντας από τα βουνά της Πίνδου που βρίσκονται μόνο λίγη ώρα από εδώ, διασχίζει τις λουλουδιασμένες κοιλάδες με τα αργά και καθαρά νερά του. Προς όλες τις πλευρές, υπάρχουν βουνά, σκεπασμένα με αιώνια χιόνια, που σε συνδυασμό με το πράσινο λουλουδιασμένο τοπίο σχηματίζουν την ωραιότερη αντίθεση για το μάτι. Αλλά αυτό είναι μόνο για το μάτι. Γιατί κατά τα άλλα, τα μοναστήρια αυτά είναι τόσο ξεκομμένα από τον υπόλοιπο κόσμο, τις ανησυχίες και τη ματαιότητά του, καθώς αποτελούν ένα βήμα στο δρόμο προ τα επουράνια, και όπως φαίνεται, δεν μπορούν να εμφυσηθούν άλλες σκέψεις εκτός από αυτές που απευθύνονται προς τα ψηλά, στην άλλη ζωή. Τα μοναστήρια είναι το ίδιο ασφαλή και σε εχθρική επίθεση, κάτι που αποδείχτηκε με την ανταρσία των Αλβανών και των Αρναούτηδων, όταν όλοι οι ευγενείς των πόλεων κατέφυγαν σ’ αυτά τα φρούρια του αέρα για ασφάλεια. Κι αυτό γιατί αυτά είναι απρόσιτα, ακόμα και για το μεγαλύτερο στρατό.

Ο κύριος Πρέσβυς πιθανόν ν’ αναρωτιέται γιατί έκανα τέτοια ριψοκίνδυνα ταξίδια κι έγιναν αερόβιος, χωρίς να έχω φτερά. Εδώ με οδήγησε η περιέργειά μου, που μ’ έχει μεταμορφώσει σε αποδημητικό πουλί, εδώ και 12 στρογγυλά χρόνια, και η οποία αυξάνεται τόσο, όσο περισσότερο ταξιδεύω. Το θέμα δεν είναι να διαπιστώσω με τα μάτια μαου από εδώ πάνω ότι είναι δυνατό κάποιος να κτίσει ένα παλάτι στον αέρα, κόντρα στη συνηθισμένη παροιμία. Ούτε ακόμα ήρθα εδώ να γίνω Ερημίτης για πάντα. Ήρθα για να ανιχνεύσω τα επίσημα έγγραφα του αρχαίου κόσμου και της ανθρώπινης μεγαλοφυίας, τα οποία αποθηκεύτηκαν για μεγάλο χρονικό διάστημα σε μοναστήρια σαν κι αυτά, αφού ελάχιστοι εκτός από τους μοναχούς και τους παπάδες μπορούσαν να διαβάσουν. Εδώ βρήκα αυτά που έψαχνα. Οι Βιβλιοθήκες τους δεν είναι μεγαλύτερες από τις δικές μας. Ωστόσο, είναι μάλλον πολύ περισσότερο ιδιότυπες, καθώς είναι εντελώς άγνωστες και περιέχουν χειρόγραφα ντοκουμέντα. Όσο περισσότερο ψάχνω αυτά τα επιστημονικά χειρόγραφα, τόσο περισσότερα ευρήματα και ανακαλύψεις κάνω. Και η περιέργειά μου έχει ευφρανθεί τόσο πολύ εδώ πέρα, αφού αυτή είναι η πρώτη Ελληνική Βιβλιοθήκη που έχω δεί από κοντά και μου έχει δοθεί η ευκαιρία να μελετήσω προσεκτικά τα γνήσια έγγραφα και τα έθιμα της Ανατολικής Εκκλησίας, η οποία είναι και η αρχαιότερη. Για τους ίδιους λόγους σκέφτομαι να επισκεφτώ μετά και το όρος Άθως, όπου ο κύριος Πρέσβυς έχει πάει και μου έχει δώσει αρκετές συστατικές επιστολές.

Μετάφραση από τη Σουηδική γλώσσα: Ο.Π. (2010)

.